İdil – Tur Abdin’in sessiz vadilerindeki ilçe

İdil ilçesi hakkında

İdil, Şırnak ilinin güneydoğusunda, Tur Abdin platosunun kenarında yer alıyor. Daha ilçeye yaklaşırken bunun klasik bir tatil yeri olmadığını hemen hissediyorsunuz: ufukta dalgalanan tepeler, derin vadiler, araya serpilmiş taş köyler ve yamaçlara yaslanmış küçük bir ilçe merkezi. Şehir koşuşturmasından uzak, kendi ritminde akan bu hayat, misafirlere bambaşka bir Türkiye yüzü sunuyor.

Bölge, yüzyıllardır Tur Abdin olarak bilinen coğrafyanın bir parçası. Süryani kiliseleri, eski mezarlıklar, taş işçiliği ve Aramice dualar hâlâ bu topraklarda yankı buluyor. Yan yana yaşayan Kürt, Arap ve Süryani aileler; cami, kilise ve köy çeşmeleri etrafında şekillenen günlük hayat; tarlalarda süren emek… Tüm bunlar İdil’i kültürel açıdan çok katmanlı, merak uyandırıcı bir ilçe haline getiriyor.

İlçe merkezi, yamaç boyunca uzanan caddeleri, çarşı bölgesi, fırınları, küçük atölyeleri ve kahvehaneleriyle bölgenin doğal buluşma noktası. Sabah saatlerinde çay ocakları dolar, esnaf kepenk açar, dolmuşlar köylerden insanları getirir; kimi alışveriş için, kimi hastane, okul ya da resmi işlemler için. Burada bankalar, eczaneler ve temel hizmetler bulunduğu için, İdil’i keşfe çıkmadan önce konaklama ve planlama yapmak için en doğru başlangıç noktası.

Merkezden birkaç kilometre uzaklaştığınızda ise bambaşka bir dünya başlıyor. Haberli (Bsorino), Öğündük (Midin), Yarbaşı ve Mağaraköy gibi köylerde zaman daha ağır akıyor; taş evler, dar sokaklar, teraslı tarlalar, su sarnıçları ve gölgeli avlular günlük manzaranın bir parçası. İlkbaharda vadiler yeşile bürünüyor, yazın ise sıcak ama kuru bir hava, net ve parlak bir gün batımı ışığıyla birleşiyor.

Turistik anlamda “keşfedilmemiş” sayılabilecek İdil, kalabalık tur gruplarından uzak durmak isteyenler için adeta gizli bir durak. Büyük otel zincirleri, AVM’ler veya eğlence caddeleri yerine; aile pansiyonları, mütevazı lokantalar, köy fırınları ve mahalle bakkallarıyla tanışıyorsunuz. Birkaç gün kaldığınızda aynı yüzleri tekrar tekrar görmeye, selamların uzayıp sohbete dönüşmesine, hatta adınızla hitap edilmesine şaşırmayın.

Zaman ayıran, merakla soran ve yerel ritme saygı duyan misafirler için İdil çok ödüllendirici bir yer: köy düğünleri, dini bayram hazırlıkları, üzüm bağlarında veya tarlalarda geçen günler ve akşamları balkonda içilen bir bardak çay… Bütün bunlar, Güneydoğu’nun televizyon ekranlarında görünenden ne kadar farklı olabileceğini gösteriyor.

Kültür & gelenekler

İdil’de kültür, tek renkli değil; tam tersine çok dilli ve çok sesli. Kürt gelenekleri, Arap etkileri ve Süryani kilise kültürü günlük hayatta iç içe geçmiş halde. Düğünlerde halaylar, zurnalı–davullu oyunlar, renkli elbiseler ve altın takılar dikkat çekerken; kilise ayinleri ve Süryanice ilahiler bölgenin tarihsel derinliğini hissettiriyor.

Misafirperverlik ise neredeyse kutsal bir kural. Bir köyde yolda durduğunuzda çoğu zaman “Çay içmeden gitmek yok” cümlesini duyarsınız. Kısa bir merhaba, çoğu zaman uzun bir masaya, ev yapımı yemeklere ve aile fotoğraflarına kadar gider. Saygılı, açık ve yargısız bir yaklaşım, kapıların kendiliğinden açılmasını sağlıyor.

Aktiviteler

İdil’de en önemli aktivite, ilçeyi ve köyleri adım adım tanımak. Her yürüyüş, her dolmuş yolculuğu yeni bir hikâye getiriyor. Yapabileceklerinizden bazıları:

• Haberli ve Öğündük köylerindeki Süryani kiliselerini ve eski taş evleri ziyaret etmek.
• Yarbaşı çevresinde Cehennem Deresi manzaralarını keşfetmek.
• İdil merkezde kurulmuş sebze–meyve pazarında yerel ürünleri incelemek.
• Fotoğraf makinesiyle taş köy sokaklarında ve vadilerde gezmek.

Daha derin bir deneyim için yerel rehberlerle ya da köylerde tanıştığınız ailelerin yönlendirmesiyle küçük turlar planlayabilirsiniz.

Seyahat ipuçları

İdil, planlı ve bilinçli hareket eden gezginler için ideal. Yola çıkmadan önce güncel seyahat uyarılarını kontrol etmek, kalacağınız adresleri ve iletişim numaralarını not etmek önemli. Her yerde kartla ödeme yapılmadığı için yanınızda yeterli miktarda nakit Türk lirası bulundurmanızda fayda var.

Köylerde ve dini mekânlarda, omuz ve dizleri örten sade kıyafetler tercih edilmeli. Fotoğraf çekerken mutlaka izin istemek, güvenlik güçlerinin veya askeri noktaların fotoğrafını çekmemek, hem saygı hem de güvenlik açısından önemli.

Sürdürülebilirlik

Turizmin henüz yoğun olmadığı İdil’de misafirlerin bıraktığı iz çok daha belirgin. Bu yüzden sürdürülebilirlik; çöpü doğada bırakmamak, suyu gereksiz kullanmamak, araziye zarar verebilecek araçla off-road yapmamak ve mümkün olduğunca yerel ekonomiyi desteklemek anlamına geliyor.

Aile pansiyonlarında kalmak, pazardan alışveriş yapmak ve köy içindeki ulaşımı paylaşarak düzenlemek, hem çevreyi korumaya hem de yerel gelirleri artırmaya yardımcı oluyor.

Kimler için uygun?

• Bireysel gezginler: otantik köy yaşamı ve samimi insan ilişkileri arayanlar.
• Fotoğraf tutkunları: taş mimari, vadiler ve güçlü ışık oyunlarını sevenler.
• Kültür meraklıları: Tur Abdin, Süryani mirası ve çok dillilikle ilgilenenler.
• Sakinlik arayanlar: akşamları sahil yerine balkon ve köy meydanı isteyenler.

Büyük resort oteller, AVM’ler ve gece kulüpleri isteyenler için ise İdil doğru adres değil.

İdil mutfağı

İdil mutfağı, tarladan sofraya uzanan sade ama dolu lezzetler sunuyor. Bulgurlu yemekler, etli yahni ve güveçler, dolmalar, yoğurtlu tarifler ve tandır ekmekleri sofraların vazgeçilmezi. Mevsimine göre nar, üzüm, incir, kayısı gibi meyveler de sofrayı renklendiriyor.

Bazı köylerde bağcılık ve bahçecilik hâlâ önemli. Ev yapımı pekmezler, reçeller ve kurutulmuş meyveler, bölgeden alınabilecek en doğal hediyelikler arasında. Misafir olduğunuz evde sofraya oturdunuz mu, “Az ye, erken kalk” kuralı burada pek geçerli değil; uzun sofralar, bol sohbetle birleşiyor.

Doğa & outdoor

İdil’in en büyük zenginliği, insan eliyle çok az şekillenmiş vadiler ve tepeler. Özellikle Cehennem Deresi çevresi, sarp yamaçları ve dramatik kayalık yapısıyla doğa yürüyüşleri ve fotoğraf için ideal. Mağaraköy ve Tepeköy çevresinde de sabah ve akşam ışığında etkileyici manzaralar yakalamak mümkün.

Festivaller & etkinlikler

İlkbaharda kutlanan Newroz, bölgede en çok bilinen dönemlerden biri. Ateşler yakılır, halaylar çekilir, aileler birbirini ziyaret eder. Süryani cemaatinin dini bayramları ve kilise takvimine bağlı özel günleri de köylerde farklı bir atmosfer yaratır.

Bu tür törenlere denk gelirseniz, mutlaka yerel rehberlik veya davet sahibiyle birlikte katılın; çünkü bazı etkinlikler daha çok aile ve cemaat içi bir buluşma niteliği taşıyor.

Tarih & zaman çizelgesi

İdil’in hikâyesi, Tur Abdin bölgesinin hikâyesiyle iç içe. Yüzyıllar boyunca farklı topluluklar aynı vadileri, aynı su kaynaklarını ve benzer tarım yöntemlerini paylaşmış; diller, gelenekler ve inançlar birbirine değmiş.

• Antik / Geç Antik dönem: erken Hristiyan toplulukları, manastır ve kilise temelleri.
• Orta Çağ: bağlar, teraslı tarım arazileri ve köy dokularının oluşumu.
• Osmanlı dönemi: idari yapı, ticaret yolları ve nüfus hareketleri.
• 20. yüzyıl: göçler, siyasi değişimler, yeni yerleşimlerin kurulması.
• Günümüz: yeni konutlar, dönüş projeleri, mirasın korunması için yerel girişimler.

İdil’in gizli köşeleri

İdil’de en etkileyici noktalar çoğu zaman tabelasız ve isimsiz. Bir köy çeşmesi, gölgeli bir avlu veya kayaların arasına sıkışmış küçük bir tarlanın manzarası sizi büyük turistik yapılardan çok daha fazla etkileyebilir.

• Haberli (Bsorino): kilise kalıntıları, taş avlular ve Tur Abdin ruhunu hissettiren sokaklar.
• Öğündük (Midin): dar taş merdivenler, kemerli geçitler ve fotoğraf için ideal sokaklar.
• Mağaraköy: kayalara yaslanmış evler, teraslı tarlalar ve sıra dışı siluetler.
• Cehennem Deresi: ismi sert, manzarası büyüleyici bir vadi ve kayalık oluşumlar.
• Timur Çeşmesi (İdil merkez): ilçenin hafızasına dokunan küçük ama anlamlı bir durak.

İdil’den efsaneler

Bölgedeki anlatılardan biri, Tur Abdin’deki bir köyde yaşayan genç bir keşişten söz eder. Bu keşiş, manastırın sessizliği ile köy yaşamının canlılığı arasında kalır; bir yanıyla dua etmek, diğer yanıyla insanların dertlerini dinlemek ister. Bir gece, cevabı bulmak için İdil çevresindeki vadilere doğru yola çıkar. Yolda bir kaynak başında durur ve ayın suya öylesine net yansıdığını görür ki, sanki gökyüzünün ikiye katlandığını düşünür.

Rivayete göre, o an anlar ki; sessizlikle kalabalık, dua ile günlük hayat birbirinden kopuk değildir. Köye döner, manastırın kapılarını açar ve çocuklara okuma–yazma öğretmeye başlar. Bazı aileler hâlâ “dedemiz manastırda okuma yazma öğrenmiş” diye anlatır. Bugün de su kenarında oturup yansımaları izlerken, gökyüzünün iki kez göründüğü hissi insana aynı şeyi düşündürüyor: belki de insan, kendi yolunu iki kez görmeden karar veremiyor.

Vadilerin söylenceleri

Bir başka anlatı, Cehennem Deresi çevresinde geçer. Eskiden çobanlar, gece vakti bu vadinin yakınında konaklamaktan çekinirmiş. Rüzgârın kayalara çarpan sesi, bazen ilahi, bazen ağıt gibi duyulurmuş. Yaşlı bir kadın, “Oraya dert götüren, gece onları iki kat işitir” dermiş.

Genç bir çoban, korkusunu yenmek için sürüsüyle birlikte bir geceyi vadi kenarında geçirir. Gerçekten de pek çok ses duyar; ama zamanla fark eder ki aslında duyduğu şey kendi düşünceleridir: kaygıları, umutları ve yarım kalmış hayalleri. Gün ağarırken güneş kayaların üzerinden yükselir, içi hafifler. Söylenceye göre Cehennem Deresi ceza yeri değil, insanın kendisiyle yüzleştiği bir aynadır; sabah ışığında aşağıya bakan, yola nasıl devam edeceğini biraz daha iyi anlarmış.

İklim & en iyi seyahat zamanı

İdil’de iklim genel olarak karasal ve kurak. Yaz ayları sıcak ve güneşli, kışlar ise serin hatta zaman zaman karlı geçer. Özellikle yüksek kesimlerde kar görülebilir ancak uzun süre yerde kalmayabilir. İlkbaharda vadiler yeşerir, sonbaharda ise berrak hava ve yumuşak güneş ışığı yürüyüşler için ideal ortam yaratır.

Genellikle en keyifli dönemler:

• Nisan–Mayıs: canlanan doğa, ılıman sıcaklıklar.
• Eylül–Ekim: dengeli hava, yürüyüş ve köy gezileri için konforlu günler.

Yürüyüş rotaları & doğa patikaları

İdil’de yürüyüş yapmak, aslında yüzyıllardır kullanılan patikalara adım atmak demek. Çobanların, çocukların ve çiftçilerin izlerini takip ederken, bölgenin doğal ritmini de hissediyorsunuz. Öne çıkan başlangıç noktalarından bazıları:

• Yarbaşı: Cehennem Deresi çevresindeki patikalara giriş noktası, seyir yerleri ve sarp yamaçlarla birlikte.
• Tepecik / Tepeköy: tarlalar ve köyler üzerinde geniş panoramalar sunan tepe yürüyüşleri.
• Mağaraköy: kayalara oyulmuş yapılara ve teraslı tarlalara bakan yürüyüş yolları.

Rotalar işaretli olmadığı için, mutlaka bölgeyi bilen biriyle yürümek en güvenli yöntem.

Erişilebilirlik / konfor

İdil’de altyapı genel olarak sade. Kaldırımlar her zaman düzgün değil, köylerde taş zemin, merdivenler ve eğimli sokaklar yaygın. İlçe merkezindeki yeni binalarda rampa veya asansör bulunabiliyor; ancak köylerde genellikle geleneksel yapı hakim olduğu için erişilebilirlik sınırlı.

Hareket kısıtlılığı olan misafirlerin, kalacakları yerle önceden iletişime geçip giriş–çıkışların nasıl olduğunu sorması önemli.

Engelli gezginler için bilgiler

Toplu taşıma, çoğunlukla dolmuş (minibüs) ve bölgesel otobüslerden oluşuyor ve bu araçlar genellikle özel engelli donanımına sahip değil. Bu nedenle özel araç, taksi ya da yerel bir şoförle anlaşmak çoğu zaman daha rahat bir seçenek.

Türkiye’de acil durum numarası 112. Kronik rahatsızlığı olanların ilaçlarını, raporlarını ve temel sağlık bilgilerini kolay ulaşılabilir bir yerde taşıması; mümkünse Türkçe bilen bir iletişim kişisini hazır tutması faydalı.

Fotoğraf noktaları

• İdil merkezinin tepesinden görülen ilçe panoraması ve vadiler.
• Öğündük (Midin) köyündeki kemerli taş geçitler ve merdivenli sokaklar.
• Yarbaşı çevresinde Cehennem Deresi’nin sabah veya akşam ışığındaki görünümü.
• Haberli ve Mağaraköy köy meydanlarında günlük hayat sahneleri.

Sağlık & acil durum

İdil merkezde devlet hastanesi ve eczaneler bulunuyor. Daha ileri tetkik ve tedavi gereken durumlarda, genellikle çevredeki büyük şehirlere sevk söz konusu. Seyahatten önce kapsamlı bir seyahat sigortası yaptırmak her zaman iyi bir fikir.

Yanınıza her zaman: güneş koruyucu, şapka, mevsime uygun kıyafet, kapalı su ve rahat yürüyüş ayakkabısı almanız özellikle yaz aylarında büyük konfor sağlıyor.

Alışveriş & pazarlar

İdil’de alışveriş hayatı küçük esnaf ve mahalle pazarları etrafında dönüyor. Taze sebze–meyve, bakliyat, peynir, zeytin, baharat ve günlük ihtiyaç ürünleri kolayca bulunabiliyor. El dokuması yazmalar, yerel pekmezler ve kurutulmuş meyveler güzel hatıralar olarak yanınıza kalabilir.

Büyük markalar ve AVM tarzı alışveriş merkezleri için ise genellikle bölgedeki büyük şehirlere gitmek gerekiyor.

İlginç & sıra dışı detaylar

İdil’de ilk fark edilen şeylerden biri, dillerin ne kadar doğal şekilde değiştiği. Aynı masada birkaç farklı dilin art arda konuşulması kimseye garip gelmiyor. Bazı evlerin duvarlarında eski yazılar, hemen yanında ise uydu antenleri ve yeni boyalı duvarlar görebilirsiniz.

Bir başka ilginç ayrıntı da, köylerde herkesin birbirini tanıması. Kısa süreli bir konaklamadan sonra bile, köy bakkalına girdiğinizde “Hoş geldin” yerine doğrudan isminizle karşılanmanız hiç şaşırtıcı olmayacaktır.

İdil’de gezilecek yerler (kısa açıklamalarla)

• Haberli ve Öğündük’teki Süryani kiliseleri: taş mimari, mezarlıklar ve sessiz avlular.
• Yarbaşı – Cehennem Deresi: sarp kayalıklar, dramatik vadi manzaraları ve doğa yürüyüş rotaları.
• Mağaraköy: kayalara yaslanmış evler ve teraslı tarım alanlarıyla fotoğraf için ideal bir köy.
• Timur Çeşmesi (İdil merkez): ilçenin hafızasında yeri olan küçük ama anlamlı bir durak.
• Sırtköy ve diğer köy meydanları: çay ocakları, traktörler ve gündelik köy hayatı sahneleri.

Gizli köşelerin özeti

• Haberli (Bsorino) – kilise izleri ve Tur Abdin atmosferi.
• Öğündük (Midin) – dar taş sokaklar ve fotojenik köşe başları.
• Mağaraköy – mağara görünümlü yapılar ve teraslı tarlalar.
• Cehennem Deresi – derin vadi ve nefes kesen manzaralar.
• Timur Çeşmesi – İdil merkezde küçük ama sembolik bir mola noktası.

İdil hakkında sık sorulan sorular

İdil’de öne çıkan yerleşimler

• İdil (ilçe merkezi): resmi kurumlar, çarşı, okul ve sağlık hizmetleriyle bölgenin kalbi.
• Sırtköy: sakin bir belde; çevre köyler için alışveriş ve buluşma noktası.
• Haberli (Bsorino): kiliseleri ve taş mimarisiyle önemli bir Süryani köyü.
• Öğündük (Midin): Tur Abdin tarihini hissettiren, dar sokaklı taş köy.
• Yarbaşı: Cehennem Deresi ve vadi manzaraları için ideal çıkış noktası.

İdil’in köyleri & mahalleleri (kısa açıklamalarla)

İdil ilçe merkezinin mahalleleri

• Yeni Mahallesi – yeni binaların yükseldiği, kalabalık ve hareketli bir mahalle.
• Turgut Özal Mahallesi – konut ve küçük işletmelerin iç içe geçtiği modern bir bölge.
• Atakent Mahallesi – şehrin kenarında, tarlalara ve tepelere bakan sakin bir alan.
• Yukarı Mahallesi – ilçeye yukarıdan bakan, manzaralı yerleşim bölgesi.
• Aşağı Mahallesi – daha eski yerleşim dokusunu koruyan, köy havası taşıyan mahalle.
• Şamil Mahallesi – geleneksel komşuluk ilişkilerinin güçlü olduğu karışık yerleşim.
• Temel Mahallesi – küçük, sakin ve birbirini iyi tanıyan bir mahalle yapısı.
• Fırat Mahallesi – bakkallar ve günlük ihtiyaçları karşılayan dükkânların bulunduğu bir bölge.
• Dicle Mahallesi – ağırlıklı olarak konutların yer aldığı, sessiz ve sade bir mahalle.

İdil ilçe köyleri

• Açma – tarlalar ve küçükbaş sürülerle çevrili, mütevazı bir köy.
• Akdağ – yüksekçe bir noktada, tepelerin manzarasına hâkim yerleşim.
• Akkoyunlu – tarım ve hayvancılığın bir arada yürütüldüğü geleneksel bir köy.
• Aksoy – taş evleri ve bahçeleriyle sakin, ailelerin yaşadığı bir yerleşim.
• Alakamış – meyve ağaçları ve ekili alanlarıyla tarıma dayalı bir köy.
• Başakköy – çevresini saran tahıl tarlalarıyla ismini hak eden bir yerleşim.
• Bereketli – verimli arazileriyle zengin ürün çeşitliliği sunan köy.
• Bozburun – tepelerin kayalıklı yapıya döndüğü bölgede kurulmuş bir köy.
• Bozkır – geniş, açık arazileri ve bozkır manzarasıyla öne çıkan köy.
• Çığır – hayvancılık ve tarımın iç içe olduğu küçük bir yerleşim.
• Çınarlı – gölgelik ağaçları ve köy meydanıyla bilinen bir köy.
• Çukurlu – tepeler arasında daha alçakta kurulmuş, korunaklı bir yerleşim.
• Dirsekli – yol kavşağında yer alan, uğrak niteliğinde bir köy.
• Dumanlı – serin havalarda sis ve dumanla anılan, tepelerin arasında saklı köy.
• Duruköy – kompakt yapılı, sakin ve geleneksel günlük hayatın sürdüğü bir yerleşim.
• Gedik – birkaç vadiye aynı anda bakan sırt üzerinde kurulmuş köy.
• Güzelova – geniş ovaya bakan, açık ve ferah bir yerleşim.
• Haberli – kiliseleri ve taş avlularıyla tarihi ve kültürel açıdan önemli köy.
• Hendekköy – eski hendek ve yol izlerinin görülebildiği, tepeler arasında bir köy.
• Işık – açık gökyüzü ve serbest yerleşimiyle dikkat çeken küçük köy.
• Kaşıkçı – sebze ve tahıl üretimiyle geçinen tarım köyü.
• Kayalı – taş yapıları ve kayalık çevresiyle sert ama etkileyici bir yerleşim.
• Kayı – bahçeleri ve köy meydanıyla, klasik köy dokusunu yansıtan yer.
• Kentli – ilçe merkezine yakınlığıyla, şehirle köy arasındaki geçiş noktasında.
• Kırca – sıkı komşuluk ilişkilerinin sürdüğü küçük bir yerleşim.
• Köyceğiz – dağınık evleri, ahırları ve tarlalarıyla doğal bir köy manzarası sunuyor.
• Kozluca – küçük bahçeleri ve meyve ağaçlarıyla dikkat çeken köy.
• Kurtuluş – köyün içinden geçen genişçe yoluyla bilinen yerleşim.
• Kuyulu – eski kuyular ve su noktaları etrafında şekillenmiş köy.
• Mağaraköy – kayalara yaslanan evleri ve teraslı tarlalarıyla karakteristik bir yer.
• Ocaklı – sık ve kompakt yerleşim dokusuna sahip küçük köy.
• Öğündük – Tur Abdin geleneğini güçlü şekilde taşıyan taş evli yerleşim.
• Okçu – sakin, tarım ağırlıklı hayatın sürdüğü köy.
• Ortaca – küçük yolların kesiştiği, konumu itibarıyla merkezi sayılabilecek köy.
• Ortaköy – adı gibi, güçlü dayanışma kültürüyle öne çıkan yerleşim.
• Oyalı – evler arasında geniş boşlukların bulunduğu, ferah yerleşim düzeni.
• Oymak – sürülerin ve tarlaların günlük hayata yön verdiği köy.
• Özbek – sade evler ve tarım alanlarıyla işlevsel bir yerleşim.
• Özen – bakımlı bahçeleri, gölgeli avluları olan düzenli köy.
• Peçenek – tepeler ve meraların çevrelediği, hayvancılığın öne çıktığı köy.
• Pınarbaşı – su kaynaklarına yakınlığı sayesinde yeşil bir çevreye sahip köy.
• Sarıköy – açık renkli tepeler ve tarlalarla çevrili yerleşim.
• Sulak – su imkânlarıyla görece yeşil ve verimli ortam sunan köy.
• Tekeköy – ahırlar ve tarla işlerinin günlük hayatı belirlediği geleneksel köy.
• Tepecik – küçük ama manzaralı bir tepe üzerine kurulu yerleşim.
• Tepeköy – teraslı yapılar ve geniş görüş alanıyla tepe köyü.
• Toklu – meralar ve ekili alanların iç içe geçtiği tarım köyü.
• Topraklı – geniş tarlalarla çevrili, ufku açık bir yerleşim.
• Uçarlı – ilçenin sınırlarına yakın, ferah manzaralı sakin köy.
• Üçok – az sayıda sokak ve samimi atmosferiyle küçük bir köy.
• Uğrak – yol üzerinde konumu sayesinde sık kullanılan bir uğrak noktası.
• Ulak – vadilere ve tarlalara bakan yamaç yerleşimi.
• Varımlı – tarım ve hayvancılığın birlikte yürütüldüğü tipik köy.
• Yağmurca – özellikle ilkbaharda çiçekler ve yeşillikle canlanan köy.
• Yalaz – dağınık evleri ve yayla havasını andıran çevresiyle dikkat çeker.
• Yarbaşı – Cehennem Deresi çevresine açılan kapı niteliğinde bir köy.
• Yavşan – tepe yamaçlarında kurulu, tarlalarıyla öne çıkan yerleşim.
• Yayalar – eski yayla kültürüyle bağı hissedilen, sakin bir köy.
• Yazman – günlük hayatın büyük kısmının tarlalarda geçtiği sessiz köy.
• Yolaçan – önemli yolların geçtiği noktaya yakın, geçiş köyü.
• Yörük – göçer kültürle bağlantısı hissedilen, sürülerin sık görüldüğü yerleşim.
• Yüksekköy – panoramik manzaraya sahip yüksek konumlu köy.
• Yuvalı – evlerin çekirdek bir merkez etrafında toplandığı küçük köy.