Aşkale gezi rehberi – Kop Dağı geçidinde sakin bir mola

Aşkale’de kültürü en iyi anlamanın yolu, sabah erken saatte bir çay ocağına girmekten geçiyor. İnce belli bardaklarda dönen çay, soba sıcaklığı ve masadan masaya yayılan sohbetler… Konu bazen yol, bazen hava, bazen de şehirde okuyan çocuklar oluyor. İki bardak çaydan sonra artık misafir değil, sanki yıllardır tanıdıkları biri gibi hissediyorsun.

İlçede ağırlıklı olarak Türkçe konuşulsa da, çevredeki köy ve mahallelerde farklı kökenlere ait aileler, aksanlar ve hikâyelerle karşılaşmak mümkün. Düğünler hâlâ önemli sosyal buluşmalar; zurna, davul, bazen de hoparlörlerden yükselen türküler eşliğinde gecenin geç saatlerine kadar halaylar dönüyor.

Misafirperverlik burada bir slogan değil, günlük hayatın doğal bir parçası. “Buyur” cümlesini sık duyduğun yerlerden biri Aşkale. Bazen sadece bir çay, bazen de tüm sofra seninle paylaşılıyor. Evlerin önündeki küçük bahçeler, çocukların oyun alanı, komşuların da buluşma noktası; bu sıcak atmosfer, ilçenin en değerli “kültür mirası” sayılabilir.

Aşkale bir eğlence merkezi ya da büyük bir turizm destinasyonu değil; tam tersine, yavaşlamak ve günlük hayatı izlemek için ideal bir durak. İlçe merkezinde Çarşı, İstasyon ve çevre mahallelerde kısa yürüyüşler yapabilir, küçük dükkânları, fırınları ve çay ocaklarını keşfedebilirsin.

Biraz daha sakinlik arıyorsan, çevredeki köylere doğru kısa sürüşler ve yürüyüşler planlayabilirsin. Çayköy, Dereköy, Güllüdere gibi yerlerde birkaç adım attıktan sonra hemen tarlalar, ahırlar ve geniş ufuklar açılıyor. Yazın akşam serinliğinde, hafif bir rüzgâr eşliğinde yapılan bu yürüyüşler, gezi programının en huzurlu anları hâline gelebilir.

Daha deneyimliysen ve hava şartları uygunsa, Kop Dağı yönüne uzanan rotalarda manzara odaklı küçük keşifler yapabilirsin. Ancak burada da temel kural değişmiyor: yüksek rakım, hızlı değişen hava koşulları ve bazen zorlu yol şartları her zaman ciddiye alınmalı.

1 günlük kaçış: Erzurum – Aşkale – geri dönüş

Sabah Erzurum’dan yola çık, Kop Dağı yönünde ilerlerken güvenli bir noktada kısa fotoğraf molası ver. Sonra Aşkale merkezine girip arabanı çarşıya yakın bir yere park et. Çay ocaklarında bir çay molası, yerel bir lokantada sıcak bir yemek ve mahalle arasında kısa yürüyüşlerle ilçe havasını içine çek.

Öğleden sonra Çayköy veya Güllüdere gibi yakın köylere kısa bir sürüş yapabilir, gün batımına doğru tekrar Erzurum’a dönebilirsin. Yolda Aşkale şarkısını açıp, az önce gördüğün sokakları ve yüzleri zihninde yeniden canlandırmak bu rotayı tamamlar.

2 günlük rota: Geçitler, köyler ve yavaş yaşam

İlk gününü Aşkale merkezine ayır: çarşıyı gez, istasyon çevresinde dolaş, akşamı ise bir pansiyonda geçir. Gece, odanın camından geçen araçların farlarını izlerken, Kop Dağı’nın gerçekten bir “geçit” olduğunu hissedeceksin.

İkinci gün, erken saatte Kop Dağı yönüne doğru yola çıkıp manzara noktalarında kısa duraklar ver. Hava uygunsa, yayla yollarına uzanan küçük tali yolları keşfe çıkarak fotoğraf çekebilir, ardından Erzurum ya da Erzincan yönünde rotana devam edebilirsin. Bu iki gün, haritada küçük görünen bir noktanın, seyahat hafızanda nasıl büyüdüğünü gösteren güzel bir örnek olacak.

Aşkale kalabalık tur otobüsleriyle dolu bir yer değil; burada hayat, yerel halkın temposunda akıyor. Bu yüzden, küçük seçimlerle bile olumlu etki bırakmak mümkün. Büyük istasyonlar yerine, ekmeğini fırından, meyveni-sebzini mahalle pazarından al; böylece doğrudan ilçedeki esnafı desteklemiş olursun.

Köylerde yürürken tarlalara girmemek, hayvanları rahatsız etmemek, kapı önlerinde fotoğraf çekerken insanlara mutlaka selam verip izin istemek, saygılı bir gezgin olmanın basit ama önemli adımları. Çöpünü daima yanında taşımak ve uygun noktalarda bırakmak burada da altın kural.

Uzun süreli kalmayı düşünüyorsan, aynı pansiyonu veya aile işletmesini tekrar tercih etmek, çevrene önermek ve sosyal medyada gerçekçi ama saygılı paylaşımlar yapmak, sürdürülebilir turizme katkı sağlıyor.

• Yol hikâyelerini sevenler: Uzun yol, dağ geçitleri ve küçük mola noktaları senin için ayrı bir anlam taşıyorsa, Aşkale tam sana göre.
• Yavaş seyahat severler: “Her yerde bir gece kalayım, sokakta biraz oyalanayım” diyorsan, bu ilçeyi de listen ekleyebilirsin.
• Fotoğraf meraklıları: Kamyon konvoyları, eski istasyon, yüksek rakımda ışık oyunları – tümü fotoğraf için güzel malzeme.
• Yerel hayatı merak edenler: Büyük turistik merkezler yerine, gerçek günlük yaşamı görmek istiyorsan Aşkale doğru bir durak.
• Kış ve doğa severler: Zorlayıcı ama etkileyici kış manzaraları, karla kaplı geçitler burada seni bekliyor.

Daha çok alışveriş, gece hayatı, eğlence arıyorsan Aşkale seni biraz sakin bulabilir. Burası daha çok nefes almak, yavaşlamak ve yolda olmanın tadını çıkarmak için ideal.

Aşkale mutfağı, yüksek rakım ve soğuk kışlara göre şekillenmiş; doyurucu ve sade. İlçe merkezindeki lokantalarda Erzurum bölgesinin klasik lezzetleriyle karşılaşıyorsun: buğday ve yoğurtla yapılan çorbalar, etli güveçler, tencerede ağır ağır pişen kuru fasulye, tereyağlı pilav… Yanında sıcak ekmek ve ayran, sofrayı tamamlıyor.

Köylere doğru çıktığında sofralar biraz daha ev havasına bürünüyor. Taş fırında pişen ekmek, ev yapımı yoğurt, köy peyniri, tereyağı ve kışlık hazırlıklar sofrayı dolduruyor. Davet edildiğin bir evde, çoğu zaman tek bir geniş tepsiden hep birlikte yemek yeniyor; paylaşılan her lokma sohbeti de, bağı da güçlendiriyor.

TurkeyRegional’de zamanla Aşkale ve Erzurum çevresinin geleneksel tariflerini de bulacaksın. Böylece yüksek platodan aldığın tadı, evinde yeniden canlandırman mümkün olacak.

Aşkale çevresindeki manzara, geniş platolar, yumuşak tepeler ve Karasu vadisine doğru açılan derinliklerle şekilleniyor. İlkbaharda yeni filizler, yazın altın tonlu ekinler, sonbaharda yumuşayan ışık ve kışın bembeyaz bir örtü… Aynı rota, dört mevsimde dört farklı ruh hâline bürünebiliyor.

İlçe merkezinden çok uzaklaşmadan bile, birkaç dakikalık yürüyüşle tarlaların ve tepelerin başladığı noktalara ulaşmak mümkün. Daha fazla zaman ayırırsan, Yaylayolu, Yaylaköy veya Gürkaynak yönüne uzanan köy yollarında manzara odaklı keşifler yapabilirsin. Bu yürüyüşlerde yanına mutlaka su, atıştırmalık ve mevsime uygun kıyafet almak en önemli kural.

Aşkale’de takvim, hem ulusal hem de dini bayramlara göre şekilleniyor. Resmî törenler, okul programları ve küçük ilçe etkinlikleri bu günlerde daha yoğun. Ramazan ve Kurban Bayramı dönemlerinde ise ev ziyaretleri, ikramlar, büyüklerin ellerinin öpülmesi ve aile sofraları öne çıkıyor.

Bazen spor turnuvaları, okul gösterileri veya köy şenlikleri de düzenleniyor. Tarihler sık değişebildiği için, ilçeye geldiğinde belediye duyurularına, okul panolarına ve çarşıdaki afişlere göz atmak en sağlıklı yöntem.

Aşkale’nin hikâyesi, Doğu Anadolu’nun genel tarihine paralel ilerliyor. Bölgedeki yerleşimlerin kökeni, MÖ 2. binyıla, yani Hethit dönemine kadar uzanıyor. Yüzyıllar boyunca farklı imparatorluklar, beylikler ve devletler bu hattı kontrol etmeye çalışmış; bundan dolayı Aşkale ve çevresi birçok kez el değiştirmiş.

Yerleşim, tarih boyunca farklı isimlerle anılmış: Locus Basara, Şöğayn, Aşhane, Açhane, Kale… Bu isimler, hem dildeki değişimi hem de bölgeden geçen güçlerin bıraktığı izleri yansıtıyor. Demiryolunun devreye girmesi ve modern karayolu ağının gelişmesiyle birlikte, Aşkale de yavaş yavaş bir “geçiş durağı” kimliği kazanmış.

Cumhuriyet döneminde ilçe olarak yapılandırılan Aşkale, bugün hâlâ aynı rolü sürdürüyor: Doğu’nun iç bölgeleri ile batıya giden yollar arasında, insanların durup nefes aldığı, çay içtiği, bazen de geceyi geçirdiği bir yer. Bir bakıma, Türkiye’nin yol hikâyesinin küçük ama anlamlı duraklarından biri.

Aşkale’nin en güzel tarafı, hiç “turistik” görünmeyen ama his olarak çok güçlü saklı köşelere sahip olması. Bu noktalar, genelde kısa bir araba yolculuğu ve küçük bir yürüyüşten sonra karşına çıkıyor.

• Kop Dağı manzara durakları: Güvenli ceplerde durup, Kamyonların ağır ağır tırmandığı yolu ve platoyu yukarıdan izlemek başlı başına bir deneyim.
• Karasu vadisine bakan noktalar: Karasu çevresindeki mahallerde, vadinin içine doğru açılan geniş manzaraları yakalayabilirsin.
• İstasyon çevresi: Eski tren rayları, istasyon binası ve çevresindeki sakinlik, fotoğraf ve kısa yürüyüşler için ideal.
• Çayköy & Dereköy gibi köyler: Gündelik hayata dokunabileceğin, koyun sesleri, çocuk kahkahaları ve traktör uğultusunun karıştığı doğal sahneler.
• Yaylayolu / Yaylaköy yüksek düzlükleri: Ufkun tam açıldığı, gökyüzünün seni tamamen sardığı, oturup sadece manzara izlemek isteyeceğin yerler.

Bu “gizli cennetlerin” çoğuna tabelasız yollarla ulaşılıyor. Bu yüzden, her zaman güvenli sürüş yapmak, hava durumunu takip etmek ve köy yollarında yerel halktan yön tarifi almak iyi bir fikir.

Kop Dağı ve çevresi, doğal olarak pek çok küçük efsaneye de sahne olmuş. Yaşlılar, bazen “Dağ insanı dener” der: sabırsız, dikkatsiz girenin karşısına kar, sis, buz çıkar; ona saygıyla yaklaşan, yolunu doğru seçen ise açık havayla ödüllendirilir. Bu sözler, bir yandan mizah içerirken bir yandan da doğaya karşı dikkatli olma gereğini hatırlatıyor.

Köylerde anlatılan hikâyelerden bazıları, çok eski kışlara dayanıyor: çobanların, kar fırtınasında sürüyü kaybetmemek için sadece hafızalarına, köpeklerin sesine ve tepedeki tek bir ışığa güvenerek hareket etmesi gibi… Bu anlatılar, bugün rahat arabalarla geçtiğimiz yolların geçmişte ne kadar zorlayıcı olabildiğini hissettiriyor.

Bir başka yaygın anlatı, kış gecelerinde yolculuk edenlere uzaktan “yol gösteren” ışıklardan bahseder. Gerçekte bu ışıklar bazen bir köy evi, bazen istasyon binası, bazen de rampadaki bir aracın farıdır. Ama hikâyelerde hepsi birleşip, yolda kalanlara moral veren tek bir parıltıya dönüşür.

Ayrıca, eski isimlerden “Kale” ile ilgili söylenceler de var. Bazı anlatılarda, tepelerde bir zamanlar büyük bir kalenin olduğu, bu kalede saklı hazinelerin bulunduğu söylenir. Aradan yıllar geçtikçe, bu hikâyeler gerçeğin ötesine taşmış olsa da, akşam çayında bu masalları dinlemek Aşkale’de geçirdiğin zamanı daha da renkli kılıyor.

Aşkale yüksek rakımda yer aldığı için kışlar uzun ve soğuk, yazlar ise genelde güneşli ve kurak geçiyor. Sonbahar sonu ile ilkbahar başı arasında kar ve buz günlük hayatın bir parçası; bu dönemlerde özellikle Kop Dağı hattında yol durumu değişken olabiliyor.

En keyifli dönemler, genelde geç bahar (Mayıs–Haziran) ve erken sonbahar (Eylül–Ekim). Bu zamanlarda gündüz sıcaklıkları orta seviyede, geceler serin ve manzara oldukça net. Yazın gündüzleri sıcak olsa da, yüksek rakım sayesinde akşam serinliği hemen kendini hissettiriyor.

Kışı özel olarak deneyimlemek isteyenler içinse en önemli tavsiye: esnek bir program, sağlam bir araç hazırlığı ve hava/kar raporlarına düzenli göz atmak.

Aşkale çevresinde işaretli profesyonel yürüyüş parkurları fazla yok; ama bu, kendi küçük rotalarını oluşturamayacağın anlamına gelmiyor. İlçe merkezinden başlayıp, yerleşimin bittiği noktadan sonra tarlalara doğru uzanan toprak yollarda kısa yürüyüşler yapabilirsin.

Daha uzun yürüyüşler için Yaylayolu, Yaylaköy veya Gürkaynak yönüne uzanan stabilize yollara yönelebilirsin. Ancak bu bölgelerde çoğu zaman yalnız olacağın için, su ve yiyecek stoku, uygun ayakkabı, katmanlı giyim ve mümkünse çevrimdışı harita bulundurmak önemli. Kış şartlarında veya kapalı havada bu tür yürüyüşlere çıkmak tavsiye edilmez.

Aşkale, eski ve yeni yapıların bir arada bulunduğu bir ilçe. Kaldırımlar her zaman mükemmel düz değil; bazı sokaklarda yükseklik farkları ve dar geçişler var. Yine de ilçe merkezinde, özellikle ana caddeler çevresinde daha rahat hareket edilebilen bölümler de bulunuyor.

Büyük zincir oteller yerine küçük pansiyon ve aile işletmeleri yaygın. Bu nedenle, özellikle tekerlekli sandalye ya da baston kullanıyorsan, konaklamadan önce telefonla arayıp girişteki merdiven durumu, oda konumu ve banyo düzeni hakkında bilgi almak çok önemli.

Aşkale ve çevresini keşfederken en büyük rahatlık, kendi aracınla ya da kişiselleştirilmiş transferle hareket etmek. Böylece doğrudan pansiyon önünde veya çarşıya en yakın noktada inip, zorlayıcı yokuş ve kaldırım bölümlerini en aza indirebilirsin.

Konaklama için rezervasyon yapmadan önce; zemin katta oda imkânı, girişte rampa, banyoda yüksek eşik olup olmadığı gibi detayları sormak iyi bir hazırlık sağlar. Yanında mutlaka kullandığın ilaçları, temel tıbbi raporlarını ve acil durumda arayacağın numaraları bulundurmayı unutma.

Türkiye’de, özellikle Anadolu’da insanlar yardıma çok açık. Arabanın kapısını açarken ya da kaldırımdaki bir yüksekliği aşarken desteğe ihtiyaç duyarsan, çevrendekilerden yardım istemekten çekinme; çoğu zaman birkaç kişi bir anda yanına gelecektir.

• Kop Dağı geçidi: Güvenli durak noktalarından, aşağıdaki plato ve uzanan yolu kadraja alabilirsin.
• İstasyon çevresi: Raylar, istasyon binası ve arka plandaki tepeler, nostaljik kareler için ideal.
• İlçe merkezi: Çarşı, çay ocakları, vitrindeki ürünler ve fonda akan yol trafiği ile günlük hayat sahneleri.
• Çayköy & Güllüdere: Köy sokakları, ahırlar, tarlalar ve evlerin önünde oynayan çocuklar; doğal ve samimi kareler yakalamak için birebir.

İnsanları fotoğraflarken her zaman izin istemek, özel anlara saygı duymak ve özellikle çocukları çekerken ailelerden onay almak önemli.

Aşkale’de temel sağlık hizmeti ve devlet hastanesi bulunuyor. Daha ileri tetkik veya müdahale gerektiğinde genellikle Erzurum’daki büyük hastanelere yönlendiriliyorsun. Bu yüzden, kronik rahatsızlığın varsa seyahate çıkmadan önce doktorunla görüşmek ve ilaçlarını yeterli miktarda yanına almak önemli.

Türkiye genelinde acil durum numarası 112. Yüksek rakım, kış şartları ve uzun yol düşünüldüğünde; küçük bir ilk yardım çantası, birkaç temel ilaç ve her zaman yanındaki su stoğu, gezi konforunu ve güvenliğini artırır.

Aşkale’de alışveriş, küçük marketler, bakkallar, fırınlar ve temel ihtiyaç ürünleri satan dükkânlar üzerinden dönüyor. Haftanın belirli günlerinde kurulan pazarlar, köylerden gelen sebze-meyve, ev yapımı ürünler ve günlük alışveriş için iyi bir adres.

Kültürel not: Türkiye’de esnafın seni içeri davet etmesi, “Buyur, bir bak istersen” demesi oldukça normal. Bu, çoğu zaman samimi bir sohbet daveti anlamına gelir. İlgin yoksa, güler yüzle “Sağ olun, bakmayacağım” demen yeterli.

Eğer konuşma, ısrar seviyesine çıkıyor ve sen kendini rahatsız hissediyorsan, bu durumda nazik ama net bir dille geri adım atabilirsin. Aşkale’de aşırı ısrar pek yaygın olmasa da, her yerde olduğu gibi sezgilerine güvenip kendini iyi hissettiğin yerleri tercih etmek en iyisi.

Aşkale’nin en ilginç taraflarından biri, tarih boyunca çok sayıda kez el değiştirmiş olması. Farklı devletler, farklı isimler, farklı idareler… Hepsi bu küçük ilçenin üzerine katman katman bir hikâye bırakmış. Bugün kamyonların ve otobüslerin geçtiği yol, yüzyıllar önce kervanların iz sürdüğü hattın modern hâli gibi düşünebilirsin.

Bir diğer detay ise, ana yol ile arka sokakların zıtlığı. Ana caddede transit trafik, kamyon sesleri ve hareket varken; iki sokak arkaya geçtiğinde tavuk sesleri, bahçe sohbetleri ve yavaş akan bir hayatla karşılaşıyorsun. İşte bu tezat, Aşkale’yi akılda kalıcı yapan şeylerden biri.

• Aşkale ilçe merkezi: Çarşı, çay ocakları, dükkânlar ve arka planda devam eden uzun yol atmosferiyle günlük hayat sahneleri.
• İstasyon bölgesi: Tren rayları, istasyon binası ve çevresindeki sokaklar, nostaljik bir hava taşıyor.
• Kop Dağı geçidi: Virajlar, rampalar ve geniş manzaralarla unutulmaz bir yol deneyimi sunuyor.
• Köyler (Dereköy, Çayköy, Güllüdere vb.): Klasik Doğu Anadolu köy yaşamını, abartısız ve doğal hâliyle görebileceğin noktalar.
• Yayla düzlükleri (Yaylayolu, Yaylaköy çevresi): Ufkun açıldığı, manzara izlemek için sadece oturup beklemenin bile yettiği alanlar.

Aşkale, “listeyi tamamlayayım” baskısı olmadan gezilen yerlerden. Asıl güzellik, yolda olmak ve küçük detaylara dikkat etmekte saklı.

• Kop Dağı fotoğraf noktası: Güvenli bir cepten hem yolu hem platoyu birlikte kadraja alabileceğin özel bir durak.
• Karasu çevresi (Karasu Mahallesi civarı): Vadi manzarasını sakin bir ortamda izleyebileceğin köşeler.
• Eski istasyon alanı: Raylar, vagonlar ve istasyon binasıyla, sessiz ama hikâyesi güçlü bir alan.
• Çayköy merkez: Köy içi gündelik yaşam, kahve önü sohbetleri ve mahalle atmosferi ile otantik bir durak.
• Yaylayolu/Yaylaköy yüksek düzlükleri: Özellikle gün batımında ışığın yumuşadığı, gökyüzünün tüm rengiyle açıldığı alanlar.

Aşkale’ye nasıl gidilir?

Aşkale, Erzurum ile Erzincan arasındaki ana yol üzerinde yer alıyor. Erzurum’dan özel araçla yaklaşık 50–55 dakikada ulaşmak mümkün. Ayrıca Erzurum–Erzincan hattında çalışan otobüs ve minibüslerle de ilçeye gelebilirsin.

Aşkale’de ne kadar zaman ayırmalıyım?

Sadece bir yol molası için geliyorsan 2–3 saatlik kısa bir duraklama bile ilçe havasını hissetmek için yeterli. Sokaklarda küçük bir tur, çay molası ve kısa bir köy ziyaretiyle bile hafızanda yer edecek sahneler biriktirebilirsin. Daha derin bir deneyim için bir gece konaklama iyi bir fikir.

Aşkale sadece “yoldan geçerken” uğranacak bir yer mi?

Aşkale’nin rolü elbette geçiş noktası olmak; ama bu, ilçe dokusunu keşfetmeye değmeyeceği anlamına gelmiyor. Yavaş seyahat sevenler, fotoğraf meraklıları ve Doğu Anadolu’nun gerçek günlük hayatını görmek isteyenler için başlı başına bir durak olabilir.

Hangi mevsimde Aşkale’ye gelmek daha iyi?

En dengeli dönemler, geç bahar ve erken sonbahar. Kış, manzara açısından çok etkileyici ama yol şartları zorlayıcı olabiliyor. Yazın gündüzleri sıcak olsa da, akşamları serin ve gökyüzü genellikle çok berrak.

Aşkale’de konaklama imkânı var mı?

İlçe merkezinde, daha çok yol üstü misafirlerine hitap eden küçük pansiyon ve konaklama seçenekleri bulabilirsin. Daha geniş ve konforlu bir konaklama yelpazesi istersen, Erzurum’u merkez alıp Aşkale’yi günübirlik bir rota olarak eklemek de mümkün.

• Aşkale (Merkez): İlçe yönetiminin, çarşı ve istasyonun bulunduğu; günlük hayatın en hareketli olduğu nokta.
• Kandilli: İlçe merkezine nispeten yakın, çevresi tarlalar ve tepelerle çevrili daha büyük bir yerleşim.
• Dereköy: Vadinin içinde yer alan, tarım ve hayvancılığın yoğun olduğu bir köy.
• Çayköy: Bahçeleri, tarlaları ve köy içi sokaklarıyla klasik bir Doğu Anadolu köyü atmosferi sunuyor.
• Yeniköy Halitpaşa: Yayvan bir alana yayılan, ufku açık ve çevresi açık arazilerle kaplı yerleşim.
• Yaylayolu: Adından da anlaşılacağı gibi, yaylalara ve yüksek düzlük rotalarına açılan yol üzerinde önemli bir çıkış noktası.

Aşkale ilçesi, hem ilçe merkezinde hem de kırsal alanda çok sayıda mahalle ve köyden oluşuyor. Aşağıda, tamamına yakınını içeren bir listeyi kısa karakter tanımlarıyla birlikte bulacaksın:

İlçe merkezi mahalleleri

• Bahçelievler: Merkeze yakın, evlerin önünde küçük bahçelerin görüldüğü bir yerleşim.
• Cahit Aybar: Konut ağırlıklı, ilçe merkezine bağlantısı güçlü bir mahalle.
• Çarşı: Esnaf, dükkânlar, bankalar ve çay ocaklarının yoğunlaştığı ticaret bölgesi.
• Emek: Daha sakin, ağırlıklı olarak konutların bulunduğu bir mahalle.
• İstasyon: Tren istasyonu ve rayların çevresinde şekillenen, demiryolu atmosferini taşıyan mahalle.
• Kıbrıs: Konut yoğunluğunun arttığı, ilçe yaşamının günlük ritmini taşıyan mahallelerden biri.
• Meydan: İnsanların buluştuğu merkezi alanın çevresindeki mahalle.
• Şafak: İlçe merkezinin eteklerinde, tepelerin ve ufkun daha net görülebildiği konut bölgesi.
• Üç Mart: Adını tarihsel bir günden alan, konut ağırlıklı bir mahalle.
• Yenimahalle: Görece yeni yapıların bulunduğu, düzenli sokaklarıyla dikkat çeken mahalle.
• Yeşilova: Adından da anlaşılacağı gibi, nispeten daha fazla yeşil alanın ve bahçenin görüldüğü bölge.
• Kandilli: İlçe merkezine komşu, şehir dokusu ile kırsal alan arasında geçiş niteliğinde bir yerleşim.

Kırsal mahalle ve köyler

• Abdalcık: Yüksek rakımlı, tarım ve hayvancılığın öne çıktığı küçük bir köy.
• Akören: Tarlalar ve otlaklarla çevrili, klasik bir plato yerleşimi.
• Altıntaş: Dağınık yapılaşmaya sahip, kırsal karakteri güçlü bir mahalle.
• Ballıtaş: Çevresini saran kayalık alanlar ve tarlalarla tipik bir yüksek plato köyü.
• Bozburun: Adını aldığı tepelerin eteklerine yayılan, tarımsal üretimin sürdüğü yerleşim.
• Büyükgeçit: Önemli geçiş noktalarından birinin çevresinde oluşmuş kırsal mahalle.
• Çatalbayır: İki yamaç arasında kalan, tarlalar ve meralarla çevrili köy.
• Çayköy: Bahçeleri, tarlaları ve köy içi yaşamıyla dikkat çeken yerleşim.
• Çiftlik: Adından da anlaşılacağı gibi, çok sayıda çiftlik ve hayvan barınağının bulunduğu alan.
• Çiftlik Bucağı Çatören: Küçük yerleşim birimlerinin bir araya geldiği, dağınık yapılı kırsal bölge.
• Dağyurdu: Rakımın yükseldiği, dağ manzarasının baskın olduğu bir yerleşim.
• Dallı: Tepeler arasında konumlanmış, geleneksel köy dokusunu koruyan mahallerden biri.
• Demirkıran: Tarım ve hayvancılığın sürdüğü, doğal çevreyle iç içe bir köy.
• Dereköy: Bir derenin çevresine yayılan, su ve tarım alanlarıyla öne çıkan yerleşim.
• Düzyurt: Görece daha düz arazide kurulu, geniş ufuklu bir köy.
• Esentepe: Adından da anlaşılacağı gibi, yüksekçe bir noktada yer alan ve esintisiyle bilinen mahalle.
• Eyüpoğlu: Sıkı topluluk yapısına sahip, aile bağlarının güçlü olduğu tipik bir köy.
• Gökçebük: Tarlalar, meralar ve ufka kadar uzanan kırsal alanlarla çevrili yerleşim.
• Güllüdere: Bahar aylarında canlanan bitki örtüsüyle, vadinin içinde yer alan köy.
• Gümüşseren: Tarımsal üretim ve hayvancılığın birlikte görüldüğü kırsal mahalle.
• Güneyçam: Çam ağaçlarının ve yayla havasının hissedildiği bölge.
• Gürkaynak: Yüksek plato ortamında, geniş tarlalarla çevrili köy.
• Hacıbekir: Küçük camisi ve köy meydanı ile klasik Anadolu köyü atmosferine sahip yerleşim.
• Hacıhamza: Aile bağlarının güçlü olduğu, sakin yaşam ritmine sahip kırsal mahalle.
• Hacımahmut: Az sayıda evin bulunduğu, çevresi açık arazilerle çevrili köy.
• Hatuncuk: Kırsal yerleşim dokusunu koruyan, küçük ölçekli bir mahalle.
• Haydarhacı: Tarım ve hayvancılığın iç içe geçtiği, geleneksel üretim yöntemlerinin sürdüğü köy.
• Kapıkale: Adından da anlaşılacağı gibi, geçmişten izler taşıyan kale ve geçit temalı hikâyelerin dolaştığı yerleşim.
• Karahasan: Tarımsal üretim ve hayvancılığın devam ettiği, tepelerin yamaçlarına yayılan bir köy.
• Karasu: Karasu vadisine yakın konumuyla dikkat çeken, manzara potansiyeli yüksek mahalle.
• Kavurmaçukuru: Çukur bir arazi üzerinde yer alan, çevresi tepelerle çevrili yerleşim.
• Koçbaba: Adından da anlaşılacağı gibi, hayvancılığın belirgin olduğu kırsal mahalle.
• Koşapınar: Su kaynakları ve tarımsal alanlarıyla öne çıkan, sakin bir yerleşim.
• Kurtmahmut: Dalgalı arazi yapısına sahip, kırsal hayatın sürdüğü köy.
• Küçükgeçit: Geçiş noktalarından birinin çevresinde konumlanmış küçük yerleşim.
• Küçükova: Küçük bir ova üzerinde yer alan, tarım ağırlıklı köy.
• Kükürtlü: Adını çevredeki doğal özelliklerden alan, kırsal karakteri güçlü mahalle.
• Merdivenköy: Basamak basamak yükselen sokaklarıyla, ismini hak eden bir yerleşim.
• Merkez Bucağı Çatören: Merkez bucağa bağlı, dağınık yapılaşmalı kırsal bölge.
• Merkez Bucağı Gölören: Sulak alanlar ve tarım arazileriyle çevrili, merkez bucağa bağlı yerleşim.
• Mezrea: Az sayıda evin bulunduğu, doğayla iç içe küçük bir köy.
• Musadanışman: Aile ve komşuluk ilişkilerinin sıkı olduğu, geleneksel dokuyu koruyan yerleşim.
• Nahiye Gölören: Gölören çevresindeki küçük yerleşim birimlerini kapsayan kırsal bölge.
• Ocaklı: Adını aile “ocak” geleneğinden alan, güçlü topluluk yapısına sahip köy.
• Ovacık: Küçük bir ova içinde yer alan, etrafı tarım alanlarıyla çevrili yerleşim.
• Özler: Kırsal dokusu korunmuş, sakin yaşam ritmine sahip bir köy.
• Pırnakapan: Tarla ve meraların iç içe geçtiği, sade bir kırsal yerleşim.
• Saptıran: Dalgalı arazi yapısı ve kırsal yaşamıyla öne çıkan mahalle.
• Sarıbaba: Adını çevredeki tepelerden alan, tarım ve hayvancılıkla geçinen köy.
• Sazlı: Nemli alanlar ve sazlıklarla ilişkilendirilen, doğaya yakın konumlu bir yerleşim.
• Taşağıl: Taşlık yamaçlar ve tarım alanlarının yan yana görüldüğü köy.
• Taşlıçayır: Taşlı ama otlarla kaplı çayır alanlarının bulunduğu kırsal mahalle.
• Tepsicik: Az sayıda hanenin bulunduğu, sakin ve küçük ölçekli yerleşim.
• Tokça: Kırsal üretim ve sade günlük hayatın sürdüğü köy.
• Topalçavuş: Dağınık yapılaşmalı, tarım ve hayvancılığın iç içe geçtiği yerleşim.
• Tosunlu: Adından da anlaşılacağı gibi, hayvancılık faaliyetlerinin yoğun olduğu bir köy.
• Tozluca: Yazın tozlu yolları, kışın karla kaplı arazileriyle tipik bir yüksek plato yerleşimi.
• Turaç: Doğal çevre ve tarım alanlarıyla çevrili, sakin bir kırsal mahalle.
• Yaylaköy: Yayla alanlarına yakın konumuyla bilinen, yaz aylarında daha hareketli olabilen köy.
• Yaylayolu: Yayla yollarına açılan güzergâh üzerinde bulunan, stratejik konumlu yerleşim.
• Yaylımlı: Az nüfuslu, kırsal hayatın ağır ağır aktığı bir köy.
• Yeniköy Halitpaşa: Tarım ve hayvancılığın birlikte görüldüğü, açık araziye sahip yerleşim.
• Yumruveren: Dalgalı arazi yapısı, tarlalar ve küçük yerleşim kümeleriyle karakterize edilen köy.

Eski yerleşim adları / tarihî kayıtlar

• Ardıçyayla: Ardıç ağaçları ve yayla alanlarıyla anılan, geçmişte kullanılan yerleşim adı.
• Karabıyık: Geleneksel köy mimarisini ve kırsal hayatı yansıtan eski yerleşimlerden biri.
• Ortabahçe: Bahçelerin ve ekim alanlarının ortasında konumlanan yerleşimi ifade eden ad.
• Tazegül: “Taze gül” anlamına gelen ismiyle hafızalarda yer eden küçük yerleşim.
• Tecer: İlçe sınırları içinde, tarihî kayıtlarda adı geçen kırsal bir bölge.

Bu mahalle ve köylerin birçoğunda turistik altyapı yok; ama gerçek Doğu Anadolu hayatını ve yüksek plato atmosferini hissetmek için, en azından içlerinden birine kısa bir uğrak yapmak bile fazlasıyla yeterli.