Alaca – Hitit izleri ve bozkırın sakin ritmi

Alaca’da kültür, büyük salonlardan çok evlerin içinden, köy meydanlarından ve kahvehane masalarından okunuyor. Düğünler hâlâ davul-zurna eşliğinde; gelin alayında süslü araçlar, eski usul takı merasimleri ve uzun oyun havaları bir arada. Ramazan ve Kurban Bayramı’nda kasaba daha da hareketleniyor; uzaklarda yaşayanlar köylerine, ailelerinin yanına dönüyor.

Köylerde el işi, yemek tarifleri ve günlük hayat pratikleri hâlâ kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Kilim, dokuma, ahşap işçiliği gibi alanlarda çok büyük üretimler olmasa da, ev içi kullanım için yapılan işler bile kendi içinde bir kültür taşıyor. Sofralarda ise paylaşma kültürü çok güçlü; misafirsen, “az” yemen neredeyse imkânsız.

Kahvehaneler, ilçe kültürünün görünür sahnesi. Güncel haberler, yerel politika, havadan sudan laflar, maç yorumları, köyde olan biten her şey buralardan geçiyor. Yoldan geçen bir gezgin olarak içeri girip bir çay söylediğinde, birkaç dakika içinde sen de sohbet halkasına dahil oluyorsun.

Alaca’da aktiviteler gürültülü eğlence üzerine kurgulanmıyor; daha çok keşfetmek, yürümek, izlemek ve dinlemek üzerine. İlçe merkezinde kısa bir yürüyüşle camileri, saat kulesini, pazar alanını ve günlük hayatın aktığı sokakları görebilirsin. Haftanın pazar gününe denk gelirsen, tezgâhlar arasında dolaşmak başlı başına bir deneyim.

Asıl güçlü taraf ise çevredeki tarih ve doğa. Alacahöyük’te birkaç saat geçirmek, hem açık hava müzesi alanını hem de küçük kapalı müzeyi dolaşmak, ardından çevredeki patikalarda kısa yürüyüşler yapmak için ideal. Eskiyapar ve Pazarlı Höyük gibi alanlar da meraklısına farklı duraklar sunuyor.

Bozkırın sessizliğini sevenler için fotoğraf çekmek, not tutmak, belki bir bankta oturup sadece geçen traktörleri izlemek bile aktivite sayılır. Alaca, tam da bu yavaş ritmiyle hatırlanan bir yer.

1 günlük rota: Alaca & Alacahöyük

Sabah erken saatte Alaca’ya var; basit bir kahvaltı yaptıktan sonra Alacahöyük’e geç. Höyük alanını, kral mezarlarını ve müzeyi gezmek için en az 2–3 saat ayır. Çevredeki köy yollarında kısa bir yürüyüş veya arabayla kısa bir tur yaptıktan sonra akşam yemeği için tekrar ilçe merkezine dönebilirsin.

2 günlük rota: Hitit üçgeni

Zamanın varsa, Alaca’yı Boğazkale (Hattuşa) ve diğer Hitit merkezleriyle birleştiren küçük bir “Hitit üçgeni” kurabilirsin. İlk gün Alacahöyük ve Alaca, ikinci gün Hattuşa ve çevresi. Konaklamayı Alaca, Çorum veya Boğazkale çevresinde planlamak mümkün; rota tamamen senin hızına göre şekilleniyor.

Alaca’da kalabalık turist grupları olmadığı için, sorumlu davranmak çok daha görünür etki bırakıyor. Tarlalara izinsiz girmemek, köy içinde fotoğraf çekerken insanlardan müsaade istemek ve çöpünü her yerde yanında taşımak, bu topraklara saygının en basit ama en önemli adımları.

Alışveriş yaparken yerel esnafı ve üreticileri tercih etmek, seyahatinin ekonomik etkisini doğrudan bölge insanına taşıyor. Küçük bakkallar, fırınlar, kasaplar ve pazar tezgâhları, günün sonunda senin bıraktığın her kuruşu hissediyor.

Alaca, “lista tik işaretleyeyim, sonra sıradaki yere geçeyim” şeklinde gezenlerden çok, yolun kendisini sevenlere hitap ediyor. Arkeoloji, tarih ve sakin Anadolu kasabaları ilgi alanınsa, burası tam sana göre. Hitit rotası yapmak isteyenler için de güzel bir merkez veya ara durak.

Çocuklu aileler için güvenli ve öngörülebilir bir ortam sunuyor; sokaklar kalabalık değil, trafik büyük şehirlere kıyasla çok daha hafif. Balayı çifti gibi romantik bir tatil arayanlar için belki biraz sade kalabilir; ama “ikimiz, yol ve bozkır yeter” diyorsan, o zaman Alaca’nın ritmi size çok uyacaktır.

Alaca mutfağı, “gösterişli değil ama çok doyurucu” diyebileceğin türden. Bulgur, nohut, mercimek, etli yahni çeşitleri, pilav ve yoğurt hemen her sofranın temel taşları. Küçük lokantalarda ev yemeği tadında çorbalar, tencere yemekleri ve fırın ürünleri bulabilirsin.

Bölge; soğan, bakliyat ve unlu mamullerle de öne çıkıyor. Bazı köylerde hâlâ büyük tepsilerde hazırlanan keşkek, katıklı aş, sac börekleri gibi yemekler ortak ocakta pişiriliyor. Böyle bir sofraya denk gelirsen, birkaç lokmalık da olsa tatmak, Alaca’yı gerçekten hissetmenin en güzel yollarından biri.

Seyahatin sırasında sevdiğin tatları not etmek iyi fikir. Dönüşte, bu basit ama lezzetli tarifleri evde denediğinde, mutfak bir anda küçük bir Alaca anı mekânına dönüşüyor.

Alaca çevresinde doğa, dramatik zirvelerden çok, geniş ufuklar ve dalgalı tarlalar şeklinde karşına çıkıyor. İlk bakışta sade görünen bu manzara, gün içinde ışık değiştikçe renk ve duygu değiştiriyor; sabahları daha yumuşak, akşamüstleri daha kızıl tonlar öne çıkıyor.

Köyler arasında ilerleyen toprak yollar, kısa yürüyüşler ve bisiklet turları için uygun. Zaman zaman küçük dereler, ağaç kümeleri ve hafif yükselen tepeler yolu kesiyor. Tepelerden birine çıkıp etrafa baktığında, ovanın sessizliğiyle birlikte içini rahatlatan bir ferahlık hissi geliyor.

Alaca’da takvimi en çok dini bayramlar, düğünler ve yerel köy şenlikleri dolduruyor. Ramazan ve Kurban Bayramı’nda kasaba ve köyler daha kalabalık; özellikle bayram namazları ve bayramlaşma saatleri, misafir için de özel bir atmosfer sunuyor.

Bazı yıllar tarım ve kültür temalı küçük festivaller, spor turnuvaları veya Hitit mirasına vurgu yapan etkinlikler düzenlenebiliyor. Tarihler ve içerikler her yıl değiştiği için, yolculuk öncesinde il veya ilçe belediyesinin duyurularına bakmak ya da ilçeye vardığında kısaca bilgi almak iyi fikir.

İlk yerleşimler: Alacahöyük ve çevresindeki buluntular, bölgenin binlerce yıldır yerleşim gördüğünü gösteriyor. Erken Tunç Çağı’na ait mezarlar, adaklar ve eserler, burada çok gelişmiş toplulukların yaşadığını kanıtlıyor.

Hitit dönemi: Hititler zamanında bölge, dini ve siyasi açıdan önemli merkezlerle çevriliydi. Alacahöyük, dinsel törenler ve yönetim için kullanılan yapılarıyla bunun en güçlü örneklerinden biri.

Antik çağ & Ortaçağ: Roma ve Bizans dönemlerinde bölgedeki yerleşimler şekil değiştirse de, ana güzergâhlar varlığını korudu. Ardından Selçuklu ve Beylikler dönemi, daha sonra da Osmanlı hâkimiyeti geldi.

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e: Hüseyinabad adıyla kayıtlara geçen yerleşim, çevre köylerin bağlı olduğu bir merkezdi. Cumhuriyet’le birlikte Alaca adı öne çıktı, ilçe statüsü güçlendi ve modern kurumlar eklendi.

Bugün: Günümüzde Alaca, tarıma dayalı ekonomisini sürdürürken aynı zamanda Hitit mirasını ön plana çıkaran bir kültür durağı olma potansiyelini giderek daha fazla hatırlıyor. Sessiz ama kendinden emin bir ilçe kimliği taşıyor.

Alaca’nın asıl güzellikleri, tabelası olmayan küçük köşelerde saklı. Alacahöyük çevresindeki sessiz patikalar, Gölpınar Hitit barajı civarında gün batımı manzaraları, köylerin hemen dışındaki küçük tepeler… Çoğu yerde yalnızca birkaç yerliyle karşılaşıyor, geri kalanını kendinle ve manzarayla baş başa geçiriyorsun.

Köy kahvesinde “eski mezarlık, eski kale yeri, güzel manzara nerededir?” diye sormak, bazen en iyi rehberlik hizmetinden bile güçlü olabiliyor. Gösterilen yollardan ilerlediğinde, haritalarda işaretlenmemiş ama hafızanda kalıcı yerler bulman çok muhtemel.

Alacahöyük çevresinde anlatılan efsanelerden biri, “güneş mezarları” ile ilgili. Rivayete göre, eski kral mezarlarının içinde öyle parlak süslemeler varmış ki, kapaklar açıldığında güneş ışığıyla birlikte içeri sanki altın bir dalga dolarmış. Bu yüzden bazı köylüler, çok parlak gün batımlarında ufkun bir yerinden hafif bir ışıltının yükseldiğini görünce hâlâ “kral uyanıyor” diye takılır.

Bir başka anlatıda ise, çevre köylerden birinde yaşayan genç bir kızdan söz edilir. Uzakta yaşayan sevdiğini beklerken, her gece aynı tepeye çıkıp ovaya bakarmış. Sevdiği gelemeyince, gözyaşlarının toprağa karıştığı yerin altında görünmeyen bir bereket kaynağı oluşmuş. Kuru geçen yıllarda bile o tarlaların iyi ürün vermesi buna bağlanır. Yolda bu tür hikâyeleri duyarsan, bozkıra baktığında gözünün farklı detaylara takıldığını fark edebilirsin.

Hitit rahiplerinin geceleri yıldızlarla konuştuğunu anlatan söylenceler de var. Bazılarına göre, doğru zamanda höyüğün üzerinde durursan, rüzgârın içinden gelen derin bir uğultu duyuyorsun; bu sesi duyanlar, gece boyu çok canlı rüyalar gördüklerini söyler. Bilimsel açıklaması ne olursa olsun, böyle bir hikâyeyi aklında tutup Alacahöyük’te dolaşmak, deneyimini bambaşka bir seviyeye taşıyor.

Yine köylerde anlatılan bir başka hikâyede, koyunlarını güden bir çobanın rüyasında iki aslanlı bir kapı gördüğü söylenir. Uyandığında gördüğü yeri aramaya başlar; herkes onun hayal gördüğünü söyler ama o inatla araştırır. Yıllar sonra arkeologlar bölgeye geldiğinde, bulunan aslanlı kapıların hikâyesi köyde “Bak, çoban haklıymış” cümlesiyle süslenerek anlatılır.

Alaca’da iklim karasal. Yaz aylarında gündüzler sıcak ve kurak, geceler nispeten serin; kışın ise sıcaklıklar düşüyor ve zaman zaman karla kaplı manzaralar görülebiliyor. Özellikle arkeolojik alanları rahat gezmek için ilkbahar ve sonbahar en ideal dönem.

İlkbaharda tarlalar canlanıyor, doğa yumuşak tonlara bürünüyor. Sonbahar ise hasat zamanı; tarlaların rengi değişiyor, gün ışığı daha altın tonlarında süzülüyor. Kışın gelmeyi düşünüyorsan, yol durumunu kontrol etmek ve sıcak giyinmek şart.

Alacahöyük çevresinde, arkeolojik alanla birlikte planlanabilecek güzel bir yürüyüş halkası var. Höyüğü gezdikten sonra, köyün arkasından uzanan toprak yollara saparak hem tarlalar arasında yürüyebilir hem de farklı açılardan höyüğe bakabilirsin. Yol boyunca otlayan sürüler ve uzak köy sesleri eşlik ediyor.

Daha uzun yürüyüşler için Hitit Yürüyüş Yolu’nun bazı etapları değerlendirilebilir. Bu güzergâh, Hitit merkezlerini birbirine bağlayan işaretli rotalardan oluşuyor. Yola çıkmadan önce güncel işaret ve harita durumunu kontrol etmek, offline haritaları indirmek iyi bir hazırlık.

İlçe merkezinde ana caddeler ve kaldırımlar genel olarak geniş; ancak kimi noktalarda yüksek bordürler ve düzensiz zeminler zorlayıcı olabiliyor. Modern binalar ve bazı resmi kurumlar rampa bulundursa da, eski yapılarda erişim her zaman kolay değil.

Alacahöyük ve benzeri alanlarda belli bölümler düz zeminli, bazı noktalarda ise basamaklar ve eğimli kısımlar var. Tekerlekli sandalye veya baston kullanan gezginler için yanında destek olacak bir kişiyle hareket etmek, deneyimi daha konforlu hâle getiriyor.

Alaca’ya engelli bir gezgin olarak geleceksen, ilçe merkezine yakın bir konaklama seçmek, günlük hareket alanını büyük ölçüde kolaylaştırıyor. Oda genişliği, asansör, banyo girişi gibi detayları rezervasyon öncesi yazışarak sormak önemli.

Sağlık hizmeti gerektiğinde ilçede temel ihtiyaçları karşılayacak kurumlar mevcut; daha kapsamlı hizmet için Çorum’a yönlendirilebilirsin. Yerel halk genellikle çok yardımsever; ihtiyacını birkaç kelimeyle anlattığında çoğu zaman anında destek görüyorsun.

• İlçe merkezi & saat kulesi: Günlük hayat, pazar kalabalığı ve cami siluetlerini aynı karede yakalayabileceğin nokta.
• Alacahöyük kapıları: Aslan ve sfenks figürlü girişler, tarih kokan kareler için vazgeçilmez.
• Köy tepeleri: Özellikle gün doğumu ve gün batımında, tarlalar ve köy evleriyle geniş açı çekimler için ideal.
• Traktör izleri olan yollar: Bozkırın ritmini anlatan minimal kompozisyonlar için birebir.

Alaca’da temel sağlık ihtiyaçlarını karşılayabileceğin kurumlar, eczaneler ve aile hekimlikleri mevcut. Daha ileri tedavi veya uzmanlık gerektiren durumlarda ise genellikle Çorum’daki hastaneler tercih ediliyor. Konaklama yerin, acil durumlarda hangi numaraları araman gerektiği konusunda sana yardımcı olabilir.

Yanında küçük bir seyahat sağlık çantası taşımak (ağrı kesici, mide ilacı, yara bandı vb.) her zaman iyi bir fikir. Yaz aylarında güneşten korunmak ve yeterince su içmek; kışın ise soğuk havaya uygun giyinmek, yolculuğunu çok daha konforlu kılıyor.

Alaca’da dev alışveriş merkezleri yok; ama günlük ihtiyaçlarını rahatça karşılayabileceğin bakkallar, manavlar, kasaplar ve küçük dükkânlar var. Pazar günü kurulan semt pazarı ise yerel ürünleri görmek ve almak için en keyifli adreslerden biri.

Esnafların çoğu sakin ve güler yüzlü. Ara sıra daha ısrarcı satış denemeleriyle karşılaşırsan, “Teşekkür ederim, biraz düşünmek istiyorum” demen genellikle yeterli oluyor. Böylece hem kibarca reddetmiş, hem de gezi enerjini korumuş olursun.

Alaca’da sabah erken saatlerde ilçe merkezine ardı ardına giren traktör konvoylarını izlemek, başlı başına küçük bir gösteri gibi. Her traktörün römorkunda farklı bir hikâye var: çuvallar, kasalar, saman balyaları, bazen de sadece çocuklar ve kahkaha.

Köylerde dolaşırken bazı kapı tokmakları, pencere demirleri ve ahşap süslemeler de dikkat çekiyor. Bu küçük detaylara bakınca, hem eski inançların izlerini hem de ev sahiplerinin zevkini okumak mümkün. Fotoğraf ve çizim meraklısıysan, bu ayrıntılar senin için güzel bir çizgi defteri malzemesi olur.

• Alacahöyük: Hitit dünyasının en önemli merkezlerinden biri; kapı rölyefleri, kral mezarları ve müzesiyle mutlaka görülmeli.
• Eskiyapar Höyüğü: Farklı dönemlere ait katmanlarıyla arkeoloji meraklılarına hitap eden önemli bir yerleşim alanı.
• Pazarlı Höyüğü: Frig dönemine uzanan izler taşıyan arkeolojik bölge; Alaca’nın tarihi çeşitliliğini gösteriyor.
• Gerdekkaya kaya mezarları: Kaya yüzeyine oyulmuş mezar yapıları, hem manzara hem tarih açısından etkileyici.
• Gölpınar Hitit barajı: Eski su yönetimi tekniklerini gösteren, sakin atmosferli bir tarih durağı.
• İlçe merkezindeki camiler: Osmanlı ve Cumhuriyet döneminden örneklerle, yerel dini mimariyi gözlemlemek için iyi bir fırsat.

• Alacahöyük çevresindeki küçük tepeler: Höyüğü ve tarlaları aynı karede görebileceğin, tabelasız seyir noktaları.
• Gölpınar çevresi: Tarihi barajın yanında, sessiz yürüyüşler ve düşünme molaları için kuytu alanlar.
• Köy mezarlıkları ve eski camiler: Yerel tarih ve inanç dünyasını hissetmek için sakin ve saygı gerektiren duraklar.
• Ortak köy fırınları: Hâlâ toplu ekmek ve börek pişirilen köy fırınları, günlük hayatın en sıcak anlarını gösteriyor.
• Isimsiz toprak yollar: Haritada sıradan görünen, ama yürürken veya araba ile geçerken içini açan küçük bozkır rotaları.

Alaca’yı gezmek için kaç gün ayırmalıyım?

Alaca ilçe merkezi ve Alacahöyük için 1 tam gün yeterli. Hitit üçgeni (Alacahöyük, Hattuşa ve çevresi) yapmak istersen, en az 2 gün ayırmak iyi olur.

Alaca’ya toplu taşıma ile ulaşmak mümkün mü?

Evet. Çorum’dan gün boyunca kalkan minibüsler ve otobüslerle Alaca’ya gelebilirsin. Köylere ve arkeolojik alanlara gitmek için ise taksi veya özel araç daha avantajlı.

Alacahöyük çocuklu aileler için uygun mu?

Genel olarak evet. Açık alan, kısa yürüyüş parkurları ve görsel olarak ilgi çeken rölyefler çocukların dikkatini çekiyor. Yine de, yüksek kenarlarda koşmamaları için göz kulak olmak gerekiyor.

Alaca’da konaklama seçenekleri neler?

İlçe merkezinde birkaç küçük otel ve pansiyon bulunuyor. Daha fazla seçenek istersen, Çorum’da kalıp Alaca’ya günübirlik gezi yapmak da pratik bir çözüm.

Alaca’yı hangi rotayla birleştirmek mantıklı?

Çorum, Boğazkale (Hattuşa), Sungurlu ve çevredeki diğer Hitit duraklarıyla birleştirmek en yaygın rota. Orta Anadolu turuna Karadeniz geçişli bir tat vermek istersen, Samsun veya Amasya yönüne devam etmek de güzel bir seçenek.

• Alaca ilçe merkezi: Resmi kurumlar, pazar ve günlük hayatın aktığı ana merkez; Hitit rotası için pratik başlangıç noktası.
• Alacahöyük köyü: Ünlü höyüğün hemen yanı başında, arkeoloji ve köy hayatını yan yana görebileceğin yer.
• Eskiyapar: Tarihî höyükle birlikte, tarlaların içinde uzanan klasik bir Anadolu köyü.
• Pazarlı: Höyüğü ve köy dokusuyla, arkeologların da ilgi alanına giren küçük ama anlamlı bir durak.
• Gerdekkaya: Kaya mezarlarıyla bilinen, sessiz ve manzarası kuvvetli bir yerleşim.

İlçe merkezi mahalleleri

• Ayhan Mahallesi: Sakin sokakları ve küçük dükkânlarıyla ilçe merkezinin yerleşik mahallelerinden biri.
• Cengizhan Mahallesi: Konut ve ticaretin iç içe geçtiği, merkeze yakın bir bölge.
• Cumhuriyet Mahallesi: Okullar, resmi kurumlar ve hareketli günlük yaşamıyla öne çıkan mahalle.
• Denizhan Mahallesi: Geniş yerleşim alanı ve karışık yapılaşmasıyla büyüyen mahallelerden.
• Günhan Mahallesi: Çarşıya ve ana caddeye yakın, hizmet ve küçük esnaf yoğunluğunun arttığı bölge.
• Özhan Mahallesi: Daha çok konutların bulunduğu, günlük hayatın sakin aktığı bir mahalle.
• Yıldızhan Mahallesi: Nüfus ve yapı yoğunluğu yüksek, farklı kesimlerden insanların yaşadığı geniş mahalle.

Köyler

• Akçaköy: Tahıl tarlalarıyla çevrili, sade ve tipik bir tarım köyü.
• Akçiçek: Meyve ağaçları ve bahçeleriyle köy dokusuna yumuşak bir renk katan yerleşim.
• Akören: Dağınık yerleşimli, geniş görüş alanına sahip küçük bir köy.
• Akpınar: Adından da anlaşılacağı gibi çevresinde kaynak ve su gözleri bulunan köylerden.
• Alacahüyük: Hitit höyüğünün yanı başında, arkeoloji ve günlük hayatı birlikte gözlemleyebileceğin köy.
• Altıntaş: Tarım ve hayvancılığın bir arada yürütüldüğü, küçük ölçekli bir yerleşim.
• Bahçeli: Bahçe ve ağaçlık alanların yoğun olduğu, yeşil karakterli köy.
• Balçıkhisar: Hafif eğimli arazisi ve etrafındaki tarlalarla bozkır manzarası sunan yerleşim.
• Belpınar: Geleneksel köy evleri ve ziraatla şekillenen gündelik hayatıyla sakin bir köy.
• Beşiktepe: Adını çevresindeki tepelerden alan, manzaralı konuma sahip köy.
• Boğaziçi: Yol güzergâhı üzerinde, küçük ticaret noktası işlevi gören köy.
• Bolatçık: Tarım ağırlıklı, klasik Anadolu köy hayatının sürdüğü yerleşim.
• Bozdoğan: Hem tarlalar hem de küçükbaş hayvancılıkla geçinen sakin bir köy.
• Büyükcamili: Camisi ve köy merkeziyle çevresindeki yerleşimlerin buluşma noktalarından biri.
• Büyükdona: Geniş ekili alanlarıyla dikkat çeken, üretim odaklı bir köy.
• Büyükhırka: Geleneksel evleri ve yüksekçe konumuyla çevreyi gören manzaralı yerleşim.
• Büyükkeşlik: Tarım alanları ve dağınık yerleşim yapısıyla sade bir köy.
• Büyüksöğütözü: Sögüt ve benzeri ağaçların gölgelediği, nispeten daha yeşil bir köy.
• Çalköy: Küçük camisi ve meydanı etrafında şekillenen, klasik köy düzenine sahip yerleşim.
• Çatak: Hafif çukur bir alana oturan, tarlalarla çevrili köy.
• Çatalbaş: Adını çevredeki coğrafi şekillerden alan, dağınık evlerin bulunduğu yerleşim.
• Çatalkaya: Kayalık ve engebeli yapısıyla öne çıkan, manzarası güçlü bir köy.
• Çelebibağı: Bahçeleri ve küçük tarım alanlarıyla sakin bir yaşam sunan yerleşim.
• Çetederesi: Dere yatağı ve çevresindeki tarlalarla şekillenen, doğaya yakın bir köy.
• Çevreli: Adını aldığı gibi etrafı tarlalar ve açıklıklarla çevrili, ferah bir köy.
• Çırçır: Tarımsal üretimin yön verdiği, gündelik hayatın ağır aktığı küçük bir yerleşim.
• Çikhasan: Birkaç sokaktan oluşan, sade ve sessiz köy yerleşimi.
• Çöplü: Bozkırın içinde uzanan, geleneksel tarım köylerinden biri.
• Çöplüavutmuş: Az sayıda evden oluşan, doğayla iç içe küçük bir yerleşim.
• Çopraşık: Zamanın ağır aktığı, sakinliğiyle öne çıkan köy.
• Dedepınar: Kaynak ve pınar çevresinde gelişen, tarım ve hayvancılığın iç içe olduğu yerleşim.
• Değirmendere: Eski değirmenlere gönderme yapan adıyla; dere ve tarlaların birlikte görüldüğü köy.
• Değirmenönü: Dere ve değirmen kültürünün şekillendirdiği, tarlalarla çevrili yerleşim.
• Dereyazıcı: Küçük bir derenin canlandırdığı, tarlalar arasında uzanan köy.
• Dutluca: Dut ağaçlarının gölgelediği avlularıyla akılda kalan yerleşim.
• Eren: Sessiz sokakları ve sade köy yaşamıyla, dinlenmek için ideal bir durak.
• Eskiyapar: Höyük alanıyla birlikte, geçmiş ve bugünün iç içe geçtiği köy.
• Evci: Tarım ağırlıklı, geleneksel aile düzeninin hâkim olduğu bir yerleşim.
• Fakılar: Komşuluk ilişkilerinin güçlü olduğu, küçük ve samimi bir köy.
• Gazipaşa: Küçük dükkânları ve merkeziyle çevre köylere de hizmet veren bir yerleşim.
• Gerdekkaya: Kaya mezarlarına yakınlığıyla bilinen, manzaralı ve sakin bir köy.
• Geven: Yaygın tarlalar ve otlaklarla çevrili, dağınık yerleşim yapısına sahip köy.
• Gökören: Açık ufku ve sade köy dokusuyla bozkır manzarası sunan yerleşim.
• Gülderesi: Dere yatağı boyunca uzanan tarlalar ve bahçelerle çevrili köy.
• Güllük: Bahar aylarında canlanan doğasıyla, isminden beklenen sıcaklığı taşıyan köy.
• Harhar: Tarım ve hayvancılığın yan yana yürüdüğü, sessiz ve durağan bir yerleşim.
• Haydarköy: Geleneksel evleri ve güçlü köy kültürüyle tipik bir Anadolu köyü.
• İbrahimköy: Az sayıda sokak ve geniş tarlalarla çevrili, sakin yaşam alanı.
• İmat: Bozkırın ortasında, evler ve tarlaların iç içe geçtiği küçük bir köy.
• İsahacı: Geleneksel mimarisi ve sade yapısıyla ilçe köyleri arasında yer alan yerleşim.
• İsmailli: Camisi ve köy meydanı etrafında şekillenen, klasik köy düzenine sahip yer.
• Kalecikkaya: Kayalık alanlara yakın konumuyla, küçük “kale” hissi veren köy.
• Kalınkaya: Tarihî alanlara yakınlığıyla, geçmişe açılan küçük bir kapı gibi duran yerleşim.
• Kapaklı: Tarlalarla çevrili, sakin ve içe dönük günlük yaşama sahip köy.
• Karaçal: Bozkırın ortasında, dağınık evler ve ziraat alanlarıyla sade bir yerleşim.
• Karamahmut: Alacahöyük yönünde, tarım ve köy yaşamının iç içe geçtiği köylerden biri.
• Karatepe: Adını çevresindeki yükseltilerden alan, manzara potansiyeli yüksek yerleşim.
• Kargın: Geniş ekili alanların baskın olduğu, üretim odaklı köy.
• Karnıkara: Tarlalar içinde, az sayıda sokaktan oluşan küçük bir yerleşim.
• Kayabüvet: Kayalık alanlara yakın, arazi yapısı karakteristik bir köy.
• Kıcılı: Küçük ölçekli, güçlü komşuluk bağlarına sahip sakin bir köy.
• Kılavuz: Bozkırın ortasında, sade ve yön gösterir gibi duran küçük yerleşim.
• Killik: Ekili alanları ve otlaklarıyla çevrili, klasik köy düzeni taşıyan yerleşim.
• Kızıllı: Adını çevredeki toprak ve kayaların renginden alan köy.
• Kızılyar: Ufka kadar uzanan tarlalarıyla, bozkır görüntüsünü net sunan yerleşim.
• Kızkaraca: Sessiz sokakları ve sade yapısıyla, küçük ve samimi bir köy.
• Koçhisar: Biraz daha yüksekçe konumuyla çevreyi gören ve hisseden yerleşim.
• Körpınar: Su kaynakları ve çevresindeki tarlalarla bütünleşen, doğayla iç içe köy.
• Koyunoğlu: Özellikle küçükbaş hayvancılığın öne çıktığı, geniş meralara sahip yerleşim.
• Küçükcamili: Büyükcamili’nin daha küçük ölçekli hali gibi düşünebileceğin, sakin köy.
• Küçükdona: Sınırlı sayıda evden oluşan, bozkırın ortasında küçük bir yerleşim.
• Küçükhırka: Hırka köylerinin daha küçük olanı; sade ve sessiz bir köy dokusu sunuyor.
• Küçükkeşlik: Tarlalarla çevrili, geleneksel köy hayatının sürdüğü küçük yerleşim.
• Külah: Az sayıda ev, çokça açık alan ve sessizlikle tarif edilebilecek bir köy.
• Küre: Tarlalar ve hafif yükseltiler arasında konumlanmış, sade hayatın sürdüğü yerleşim.
• Kürkçü: Adı eski el sanatlarına atıf yapan, bugün ise daha çok tarımla geçinen köy.
• Kuyluş: Çok küçük, birkaç sokaktan oluşan, sakin bir köy.
• Kuyumcusaray: İsmiyle eski meslekleri hatırlatan; bugün tarımla yaşayan yerleşim.
• Kuzkışla: Eski kışlak düzenlerine gönderme yapan adıyla, meralarla çevrili köy.
• Mahmudiye: Geniş aile yapıları ve tarlalarla kuşatılmış klasik bir Anadolu köyü.
• Mazıbaşı: Ağaçlık alanlar ve tarlaların birleştiği, nispeten gölgeli bir yerleşim.
• Miyanesultan: İsmiyle dikkat çeken, günlük hayatı sade, küçük ölçekli bir köy.
• Onbaşılar: Tarihteki askeri unvanlara atıf yapan adıyla; bugün tarımın öne çıktığı yerleşim.
• Örükaya: Tarihî alanlara yakın duruşuyla, geçmişe açılan kapı gibi duran köy.
• Perçem: Az sayıda ev, geniş tarlalar ve sessiz bir gündelik hayatla tanımlanan yerleşim.
• Sancı: Küçük ve içe dönük yapısıyla, komşuluk ilişkileri güçlü bir köy.
• Sarısüleyman: Adını taşıyan kişiden miras kalmış hissi veren, tarım odaklı yerleşim.
• Seyitnizam: Dini çağrışımlı ismi ve sade köy dokusuyla dikkat çeken yerleşim.
• Sincan: Bozkırın ortasında, rüzgârı ve sessizliğiyle akılda kalan küçük köy.
• Soğucak: Adına uygun şekilde serin ve ferah hissi veren konumda bir yerleşim.
• Sultanköy: Adı “gösterişli” dursa da, hayatı sade ve içten olan bir tarım köyü.
• Suludere: Dere yatağının şekillendirdiği, tarlalar ve bahçelerle çevrili yerleşim.
• Tahirabat: Sessiz sokaklar, tarlalar ve geleneksel köy kültürüyle tanımlanan köy.
• Tevfikiye: Hafif eğimli arazide kurulmuş, tarlalarla iç içe bir yerleşim.
• Tutaş: Az sayıda hanenin bulunduğu, sakin ve yavaş bir köy hayatı sunan yer.
• Ünalan: Yaylamsı alanlara açılan yollarıyla, açık ve ferah bir yerleşim.
• Yatankavak: Bozkırın ortasında yükselen kavak ağaçlarıyla akılda kalan köy.
• Yenice: Adı “yeni” olsa da, çoktan köklü bir köy düzenine kavuşmuş yerleşim.
• Yeniköy: Sonradan kurulmuş, ama kısa sürede kendi köy kültürünü oluşturmuş yer.
• Yeşilyurt: Görece yeşil dokusuyla, bahçeleri ve ağaçlarıyla dikkat çeken köy.
• Yüksekyayla: Daha yüksek rakımda, serin havası ve geniş manzarasıyla öne çıkan yerleşim.