Yeşilli – Mardin’e en yakın yavaşlama durağı

Yeşilli’nin kültürü, Mardin’in çok dilli ve çok kültürlü yapısının daha küçük bir ölçekte devamı gibi. Aileler, akşamlarını çoğu zaman kapı önlerinde, küçük avlularda veya teraslarda geçiriyor. Çay bardaklarının sesi, sokaktan geçen çocukların kahkahalarına karışıyor; uzaktan bir yerde radyodan şarkılar geliyor.

Düğünler, dini bayramlar, asker uğurlamaları ve sünnet törenleri ilçenin en hareketli anları. Davul-zurna eşliğinde halay halkaları kurulur, zaman zaman modern müzik ve şarkılar da eklenir. Yolun böyle bir törene denk gelirse, uzaktan izleyerek bile bu coşkuya ortak olabilirsin. Bazı aileler seni masalarına davet edebilir; mahallenin misafirperverliğini görmek için güzel bir fırsattır.

Yılın belli zamanlarında hasat, kiler hazırlıkları ve kışa hazırlık telaşı görülür. Kurutulan sebzeler, güneşe serilen otlar, çatılarda sıralanmış kışlık malzemeler, Yeşilli’de zamanın sadece takvimle değil, mevsimlerle de ölçüldüğünü hatırlatır. Bu gündelik ritüelleri fark ettikçe, ilçe sana daha tanıdık gelecektir.

Yeşilli, klasik anlamda \“müze müze gezeceğin\“ bir ilçe değil; daha çok, sokaklarında dolaşıp günlük hayatı izleyeceğin, manzara yakalayacağın ve insanlarla sohbet edeceğin bir yer.

• Mahalle yürüyüşleri: Gül, Bahçebaşı, Şirinevler gibi mahallelerde kısa yürüyüşler yaparak, tepelerin arasına yerleşmiş evlerin düzenini ve manzarayı keşfedebilirsin.
• Çay ocağı molaları: Merkezdeki çay ocaklarında oturup trafiği, dolmuşları ve sokağın ritmini izlemek başlı başına bir deneyim.
• Fotoğraf gezisi: Teraslar, çıkmaz sokaklar, uzaktan görünen Mardin silueti ve ova manzaraları, fotoğraf meraklıları için bol malzeme sunuyor.
• Kısa doğa yürüyüşleri: Zeytinliklerin ve meyve bahçelerinin olduğu bölgelere doğru, yerel halktan yol tarifleri alarak kısa yürüyüşler yapabilirsin.

Tempo düşük, ama detay zengin. Yeşilli tam da bu yüzden \“yavaş seyahat\“ sevenler için cazip.

1 günlük Yeşilli rotası: \“Mardin’den tepelere kaçış\“

Mardin merkezden sabah saatlerinde Yeşilli dolmuşuna bin. İlçe merkezinde kısa bir çay molası verip, ardından Gül ve Bahçebaşı mahallelerine doğru yürüyüşe çık. Aralarda açılan manzara noktalarında durup ovaya ve Mardin yönüne bak. Gün batımına yakın Şirinevler tarafına yönelerek, tepelerin ışıklarla dolduğu saatleri yakalayabilirsin. Akşam yemeğini basit ama lezzetli ev yemekleri sunan bir lokantada yiyip, Mardin’e geri dönebilirsin.

2 günlük rota: \“Yeşilli’de yavaşlamak\“

İlk gün, merkez ve çevre mahallelerde gezerek ilçenin hissine alış. İkinci gün ise daha kırsal bölgeler olan Ovaköy veya Zeytinli tarafına geç. Meyve ve zeytin bahçelerinin arasındaki yolları görmek için yerel halktan öneri iste; bazıları sana kendi bildikleri patikalardan da bahsedecektir. Konaklamayı Mardin’de yapabilir veya uygun pansiyon bulursan Yeşilli çevresinde kalıp sessiz bir gece geçirebilirsin.

Yeşilli, Mardin ve çevresini kapsayan daha geniş rotaların içinde küçük ama sıcak bir durak olarak planlanabilir.

Yeşilli henüz yoğun turizm baskısı altında değil. Bu da sana daha sakin bir deneyim sunuyor; aynı zamanda, bölgeyi korumak için biraz daha dikkatli olma sorumluluğu veriyor. Tek kullanımlık plastikten mümkün olduğunca kaçmak, çöplerini beraberinde götürmek ve yerel işletmeleri tercih etmek küçük ama önemli adımlar.

Meyve, sebze, börek, ekmek gibi ürünleri ilçe içindeki küçük market ve fırınlardan almak, hem yerel ekonomiyi destekler hem de daha lezzetli deneyimler yaşatır. Dolmuş kullanmak, gereksiz araç trafiğini azaltır. Sessiz, saygılı bir tavır ve fotoğraf çekerken insanlardan izin istemek, Yeşilli’de hem sana hem de bölge halkına iyi hissettiren bir seyahat pratiği oluşturur.

• Sakinlik arayanlar: Kalabalık caddeler yerine, mahalle arası hayatı ve tepe manzaralarını sevenler için.
• Bireysel gezginler & road trip tutkunları: Mardin çevresini kendi temposuyla gezmek isteyenler için güzel bir durak.
• Fotoğraf meraklıları: Evler, teraslar, ışıklar ve ova manzaraları, günün her saatinde farklı kareler sunuyor.
• Kültür gezginleri: Çok dilli günlük hayatı, çay ocağı sohbetlerini ve mahalle kültürünü merak edenler için.
• Yavaş seyahat sevenler: \“Daha az yer, daha çok his\“ diyenler için Yeşilli, tam kıvamında bir durak.

Yeşilli’nin mutfağı, büyük oranda Mardin mutfağının günlük hayata uyarlanmış hali. İlçede daha çok sade lokantalar, ev yemekleri sunan küçük işletmeler ve fırınlar bulunuyor. Sembusek, içli köfte, baharatlı köfte yemekleri, etli tencere yemekleri ve bol yeşillikli kahvaltı tabakları sıkça karşına çıkabilir.

Evde denemek için fikir – Yeşilli usulü sembusek: İnce açılmış hamurun içine kıyma, soğan, maydanoz ve baharat karışımı koyup yarım ay şeklinde kapat. Taş fırında veya ev fırınında kızarana kadar pişir. Yanında demli çay ya da ayranla basit ama çok yerel bir lezzet elde edersin.

Mahallelerdeki küçük fırınlar, sabah erken saatlerde taze ekmek kokusuyla kendini belli eder. Yolunun üzerinde bir fırın görürsen, içeri girip ne pişirdiklerini sormaktan çekinme – bazen menüde yazmayan, sadece mahallelinin bildiği tatlarla karşılaşırsın.

Yeşilli’nin doğası ilk bakışta sade görünse de, biraz yavaşladığında birçok detay fark ediyorsun: bahçeler, tarlalar, zeytin ve meyve ağaçları, tepelerden açılan ufuk çizgisi… Mahalleleri birbirine bağlayan yollar ve patikalar, kısa yürüyüşler için ideal.

Sabah erken saatlerde hava daha serin ve yumuşak; bu saatlerde yapacağın kısa parkur yürüyüşleri, günün ilerleyen saatlerine güzel bir başlangıç oluyor. Akşamüstü ise ışık yavaş yavaş altın tona dönerken, tepelerdeki evler ve ovaya doğru uzanan hatlar fotoğraf için harika bir arka plan oluşturuyor.

Yeşilli’de büyük, ulusal çapta tanınan festivallerden çok, daha yerel ve sıcak şenlikler ön planda. Hasat zamanları, meyve ve kiraz dönemleri, mahalle etkinlikleri ve dini bayramlar ilçenin en hareketli dönemleri. Sokaklarda müzik, davul-zurna, halay halkaları ve uzun masa sohbetleri görmek mümkün.

Tarihler yıldan yıla değişebildiği için, seyahatten önce belediyeden, kaymakamlıktan veya Mardin merkezdeki turizm ofislerinden bilgi almak iyi bir fikir. Şanslıysan, Yeşilli’yi tam da böyle bir şenliğin ortasında yakalayıp, günlük hayatın ritmini başka bir tonda dinleyebilirsin.

• Öncesi: Yeşilli’nin bulunduğu bölge yüzyıllar boyunca Mardin ve çevresindeki yerleşimlerin etki alanında kalmış; idari olarak farklı yapılara bağlı küçük yerleşimler şeklinde varlığını sürdürmüş.
• 1990: Yeşilli, Mardin merkez ve Ömerli’den ayrılan bazı köy ve mahallelerin birleşmesiyle ilçe statüsüne kavuşuyor. Bu sayede kendi idari yapısına, belediyesine ve yerel karar alma gücüne sahip oluyor.
• 1990’lar–2000’ler: Okullar, sağlık kurumları, yeni yollar ve konut alanları ile ilçe daha modern bir görünüme kavuşuyor. Buna rağmen mahalle kültürü ve geleneksel ilişkiler ağı büyük ölçüde korunuyor.
• Bugün: Yeşilli, Mardin’e çok yakın, günlük hayatın sakin ama canlı aktığı küçük bir tepe ilçesi. Seyahatseverler için, büyük tarih anlatılarının yanında \“bugünün Anadolu hayatını\“ görme fırsatı sunuyor.

Yeşilli’de \“gizli cennet\“ denince akla, çoğu zaman rehberlerde yer almayan küçük detaylar geliyor: iki ev arasına sıkışmış bir manzara balkonu, sessiz bir teras, sabah çok erken açılan fırın, mahalle arasındaki gölgeli bir bank… Bu ilçede en güzel yerleri genellikle tabelalar değil, insanların verdiği küçük ipuçları gösteriyor.

Yerel halktan \“en güzel manzara\“, \“en sakin çay ocağı\“ ya da \“en iyi sabah poğaçası\“ için öneri istemek, Yeşilli’yi içeriden tanımanın en keyifli yolu. Haritada görünmeyen bu küçük güzellikler, geziyi hatırlanır kılan ayrıntılar oluyor.

Yeşilli ile ilgili anlatılan efsanelerden biri, \“Tepelerin Işığı\“ üzerine. Rivayete göre, çok eskiden bir çoban, koyunlarını otlattıktan sonra dönerken karanlıkta yolunu kaybeder. Hangi yöne gideceğini bilemezken tepelerden birinin üstünde tek bir ışık belirir; ne yürür, ne söner, sadece ona doğru yolu gösterir. Çoban ışığı takip ederek köyüne varır. O günden beri, iyi niyetle yola çıkan her yolcunun, akşam olduğunda Yeşilli’de mutlaka bir \“iç ışık\“ bulacağı söylenir.

Başka bir efsane ise \“Söz Ağacı\“ndan bahseder. Genç bir çift, şehir hayatından yorulup Yeşilli’den ayrılmaya karar verirken, ilçedeki yaşlı bir zeytin ağacına küçük bir bez parçası bağlar ve \“Buraya, kendimize dönecek cesareti bulduğumuzda tekrar geleceğiz\“ diye söz verir. Yıllar sonra, hayatın koşturması ağır gelmeye başladığında, verdikleri sözü hatırlayıp Yeşilli’ye geri dönerler; zeytin ağacını hâlâ yerinde, daha da güçlü bulurlar. Bugün bazı bahçelerde dallara bağlanmış küçük bez parçaları görmek mümkün; kimisi dua, kimisi dilek; ama hepsi bu toprağa bırakılmış küçük sözler gibi durur.

Bazı yaşlılar, Yeşilli tepelerinin üzerinde görünmeyen bir çizgi olduğundan bahseder. Bu çizgiyi geçtiğin anda kaybolmazsın; sadece zamana bakışın değişir. Günler biraz daha uzun, sohbetler biraz daha derin, planlar biraz daha esnek gelir. Belki de bu söylem, şehirden gelenlerin burada hissettiği yavaşlama hissini anlatmanın folklorik bir yoludur.

Bir başka anlatı da kayıp taş yığınından söz eder. Eskiden, yol bulmakta zorlananlara yön gösteren küçük bir taş yığını varmış. Yeni yollar ve tabelalar geldikçe kimsenin ona ihtiyacı kalmamış; taşlar zaman içinde dağılmış. O günden sonra, Yeşilli’yi \“bulan\“ herkesin, başkalarına yol göstermek için küçük ipuçları verdiği söylenir: bir fotoğraf, bir blog yazısı, ufak bir seyahat notu… Belki senin bu sayfayı okuman da bu hikâyenin bir parçasıdır.

Yeşilli’de yazlar sıcak ve kuru, kışlar ise serin ve zaman zaman yağışlı geçer. İlçe, tepelerin üzerinde yer aldığı için çevredeki düzlük alanlara kıyasla az da olsa daha serin hissedilebilir; yine de güneşin etkisi güçlüdür.

En iyi dönem: Nisan–Haziran ve Eylül–Ekim ayları, gündüzleri sıcak ama bunaltmayan, akşamları ise hafif serin hava sunar. Yaz ortasında (Temmuz–Ağustos) sıcaklıklar yükselebilir; bu dönemlerde sabah erken ve akşamüstü saatleri gezmek için daha uygundur. Kış aylarında ise hava daha sakin, ilçe daha gündelik bir atmosfere bürünür.

Kısa mahalle turu: İlçe merkezinden başlayıp Şirinevler yönüne doğru yokuş çıkan sokaklardan yürüyebilirsin. Aralarda daha sakin yan sokaklara saparak hem günlük hayatı görür, hem de farklı açılardan manzara yakalarsın. Dönüşte Gül veya Bahçebaşı tarafından geniş bir daire çizerek tekrar merkeze inebilirsin.

Yarım günlük kırsal yürüyüş: Ovaköy veya Zeytinli civarı, bahçe ve tarlaların içinden geçen yollarla daha kırsal bir his verir. Patikaların durumu mevsime göre değişebileceğinden, mutlaka yerel halktan güncel yol bilgisi al. Özellikle yazın yanına yeterince su almayı unutma.

Resmi olarak işaretli yürüyüş parkurları sınırlı olduğu için, konfor alanından çok uzaklaşmadan, telefonunda çevrimdışı harita uygulaması bulundurmak iyi bir güvenlik önlemidir.

Yeşilli, tepelerin üzerine kurulu bir ilçe olduğu için, erişilebilirlik konusu biraz dikkat gerektiriyor. Merkezdeki ana caddeler nispeten daha düzgün ve geniş; buna karşın birçok mahalle içi yol dar, eğimli ve yer yer merdivenli. Kamu binaları ve yeni yapılarda rampa ve benzeri düzenlemeler bulunsa da, genel standart her bölgede aynı değil.

Daha konforlu bir deneyim için, konaklama veya gün içi hareket planını ana caddelere ve toplu taşıma noktalarına yakın olacak şekilde yapmak, dik yokuşları azaltmak açısından faydalı olur.

Hareket kısıtlılığı olan gezginler için Yeşilli, uzun yürüyüşlerden ziyade kısa ve planlı ziyaretler için daha uygun. İlçede temel sağlık hizmeti veren kurumlar mevcut; daha kapsamlı sağlık hizmetleri ise Mardin merkezdeki hastanelerde bulunuyor.

Pratik öneriler:

• Konaklayacağın yeri önceden arayıp asansör, rampa, giriş kat oda gibi detayları sor.
• Mardin–Yeşilli arasında ulaşım için dolmuş yerine taksi kullanmak, iniş–biniş sürecini daha rahat hale getirebilir.
• Yürürken zorlanabileceğin eğimli yolları minimumda tutmak için, ilçe içinde taksi veya araç desteği planla.
• Yanında, konaklama ve sağlık kuruluşlarının yanı sıra bir–iki güvenilir taksi numarasını da kaydet.

Doğru tempo ve gerçekçi planlamayla, Yeşilli’yi kısmen de olsa deneyimlemek ve ilçenin havasını hissetmek mümkün.

• Şirinevler’in yüksek sokakları: Sık ev dokusu, arkada uzanan ova ve ışıkların yandığı akşam saatleri için birebir.
• Zeytinli çevresindeki bahçeler: Ağaçlar, küçük tarlalar ve hafif engebeli araziyle sakin manzara kareleri yakalayabilirsin.
• Ovaköy çevresi: Daha açık ufuk çizgisi, tarlalar ve gökyüzü fotoğraf meraklıları için ideal.
• İlçe merkezi: Dolmuşlar, çay ocakları, esnaf ve günlük hayat; \“street photography\“ sevenler için güzel bir alan.

İnsanları fotoğraflarken kibarca izin istemek, hem güzel kareler hem de sıcak diyaloglar getirir.

Yeşilli’de temel sağlık hizmeti veren kurumlar bulunuyor. Daha ileri tetkik veya müdahaleler için Mardin merkezdeki hastanelere gitmek gerekiyor. İlçenin Mardin’e yakın olması, acil durumlarda büyük bir avantaj.

Genel tavsiyeler:

• Küçük bir seyahat sağlık çantası (ağrı kesici, mide ilacı, yara bandı, dezenfektan vb.) taşı.
• Yurtdışı seyahatiysen, sigortanın Türkiye’yi kapsadığından emin ol.
• Türkiye genel acil numarası: 112.

İhtiyaç halinde, konaklama yerin ya da yerel halk sana en yakın sağlık kuruluşuna yönlendirmekte zorlanmayacaktır.

Yeşilli’de büyük alışveriş merkezleri yok; günlük ihtiyaçlar küçük marketler, fırınlar, manavlar ve mahalle bakkalları üzerinden yürüyor. Bu da sana daha samimi, mahalle odaklı bir alışveriş deneyimi yaşatıyor.

Önemli not: Türkiye’nin birçok yerinde olduğu gibi, Yeşilli ve çevresinde de esnaf seni dükkâna davet edebilir veya ürün göstermek isteyebilir. Bu, çoğu zaman nazik ve sakin bir davettir. Eğer kendini hazır hissetmiyorsan, gülümseyerek \“sağ olun, sonra bakarım\“ deyip yoluna devam etmen yeterli. Daha turistik bölgelerde karşına çıkabilecek ısrarcı satış tavırları burada çok daha az görülür.

Hediyelik eşyalar, geniş ürün çeşitliliği ve özel Mardin lezzetleri için, Yeşilli’yi Mardin merkezle birlikte planlamak en mantıklı seçenek olur.

• Küçük ama yoğun: Yeşilli, Mardin’in en küçük ilçelerinden biri olmasına rağmen, mahalle dokusu oldukça yoğun ve canlı.
• Tribün gibi tepeler: Bazı mahalleler, sanki bir tribün gibi ovaya ve çevreye bakar; özellikle akşam ışıklarında bu görüntü çok etkileyicidir.
• Çok dilli günlük hayat: Aynı sokakta kısa süre içinde hem Türkçe, hem Kürtçe, hem de zaman zaman Arapça duyman mümkün.

Bu küçük detaylar, Yeşilli’yi sadece haritada bir nokta olmaktan çıkarıp, hafızanda yer eden bir durak haline getiriyor.

• Yeşilli merkez: Çarşı, çay ocakları, küçük dükkânlar ve ilçe hayatının aktığı ana sahne.
• Şirinevler tepeleri: Sık ev dokusu ve uzanan ova manzarasıyla özellikle akşam saatlerinde çok etkileyici.
• Zeytinli çevresi: Ağaçlar, bahçeler ve kırsal yollarla sakin bir yürüyüş alanı.
• Ovaköy kırsalı: Açık ufuk çizgisi ve tarlalarla dingin bir manzara deneyimi.
• Mahalle camileri: Sade ama atmosferi güçlü yapılar; içeri girerken kıyafete ve sessizliğe dikkat etmek önemli.

Yeşilli’de \“görülecek yerler\“, çoğu zaman tek tek yapıların ötesinde; evlerin, yolların ve manzaranın birlikte oluşturduğu bütün hissin içinde saklı.

• Manzaralı teraslar: Bazı evlerin teraslarından Mardin yönüne ve ovaya doğru harika görüntüler açılır; bazen tek bir sandalye bile \“manzara noktası\“na dönüşür.
• Taş fırınlar: Sabah çok erken saatlerde çalışan fırınlar, taze ekmek ve hamur işlerinin kokusunu sokaklara yayar.
• Zeytinli patikaları: Ağaçların arasındaki dar patikalar, kısa yürüyüşler için harika saklı yollar sunar.
• Suskun banklar ve köşe başları: Gölge bir köşede duran tek bir bank bile, doğru saatte geldiğinde sana en güzel manzara molasını verebilir.

Bu gizli köşeleri bulmanın en keyifli yolu, biraz merak, biraz zaman ve yerel halkla birkaç cümlelik sohbetten geçiyor.

Yeşilli’ye nasıl giderim?

En pratik yol, Mardin merkezden kalkan dolmuş veya minibüsleri kullanmak. Trafiğe bağlı olarak yolculuk genellikle 10–20 dakika sürüyor. Araç kiraladıysan, Mardin–Yeşilli yolunu takip ederek kolayca ulaşabilirsin.

Yeşilli için ne kadar zaman ayırmalıyım?

İlçeyi tanımak ve sokaklarında gezmek için yarım gün bile yetebilir; ancak manzarayı, çay molalarını ve akşam ışıklarını sindire sindire yaşamak istersen, 1 tam gün veya 1 gece konaklama çok keyifli olur.

Yeşilli gezginler için güvenli mi?

Yeşilli, ailelerin ve komşuluk ilişkilerinin güçlü olduğu sakin bir ilçe. Normal seyahat dikkatini elden bırakmadan, değerli eşyalarını ortada bırakmadan ve yerel uyarılara kulak vererek rahatça gezebilirsin.

Yeşilli’yi tek başıma gezebilir miyim?

Evet. İlçe küçük ve sokaklar genel olarak kolay anlaşılır. Yokuş ve merdivenleri hesaba katarak, rahat ayakkabılarla yaya olarak gezebilirsin. Yine de harita uygulamasını yanına almak her zaman iyi bir fikir.

Yeşilli’yi hangi mevsimde ziyaret etmeliyim?

İlkbahar ve sonbahar, hem gündüz hem akşam saatleri için en rahat dönem. Yaz aylarında sıcaktan dolayı gölgeli saatleri tercih etmek, kışın ise yağış ihtimaline karşı hazırlıklı olmak iyi olur.

• Yeşilli merkez: Resmi kurumlar, çarşı, sağlık merkezi ve günlük hayatın kalbinin attığı bölge.
• Gül Mahallesi: Hareketli sokaklar, küçük işletmeler ve yoğun mahalle hayatı ile dikkat çeker.
• Bahçebaşı Mahallesi: Bahçeli evler, yokuşlu sokaklar ve aile hayatının ağırlıkta olduğu sakin bir bölge.
• Şirinevler Mahallesi: Tepelere yayılan evleri ve manzara noktalarıyla öne çıkar.
• Zeytinli Mahallesi: Adından da anlaşılacağı gibi, zeytin ve meyve ağaçlarıyla çevrili daha kırsal bir dokuya sahiptir.

• Alıçlı Mahallesi: Daha kırsal ve sakin, doğayla iç içe bir yerleşim.
• Bahçebaşı Mahallesi: Bahçelerin ve aile evlerinin yoğun olduğu, tipik ilçe hayatını yansıtan bir mahalle.
• Bülbül Mahallesi: Dar sokakları ve komşuluk ilişkileriyle sıcak bir mahalle atmosferi sunar.
• Dereyanı Mahallesi: Tarlalar ve açık alanlara yakın, yarı kırsal bir yerleşim dokusuna sahiptir.
• Gül Mahallesi: Yeşilli’nin en hareketli bölgelerinden; dükkânlar, hizmetler ve yoğun mahalle hayatı bir arada.
• Karşıyaka Mahallesi: İsminin de söylediği gibi, ilçenin karşı yamacında yer alır; güzel manzaralar sunar.
• Koyunlu Mahallesi: Adından da anlaşılabileceği gibi, tarım ve hayvancılık ile bağı güçlü, daha kırsal karakterli bir mahalle.
• Kütüklü Mahallesi: Sakin sokaklar, evler ve bahçelerle daha içe dönük bir yaşam alanı.
• Ovaköy Mahallesi: Açık ufuk ve tarla manzaralarıyla doğayı seven gezginler için güzel bir durak.
• Sancar Mahallesi: Ailelerin yoğun olduğu, mahalle kültürünün güçlü hissedildiği yerleşimlerden biri.
• Şirinevler Mahallesi: Tepelere yayılan evleri ve dar sokaklarıyla Yeşilli’nin en karakteristik bölgelerinden.
• Tepebaşı Mahallesi: Daha yüksek noktalarda yer alan, ilçeye yukarıdan bakan bir mahalle.
• Uzunköy Mahallesi: Daha uzun yollar ve daha seyrek yapılaşma ile daha açık bir kırsal his verir.
• Zeytinli Mahallesi: Zeytinlikler, meyve ağaçları ve tarlalarla iç içe geçen, Yeşilli’nin en yeşil yüzlerinden biri.

Bu liste, Yeşilli ilçe sınırları içindeki tüm resmî mahalle ve yerleşimleri kapsar. Her biri, ilçenin genel mozaiğine ayrı bir renk katıyor.